TMK Madde 367: Ev Düzeni, Ev Başkanının Sorumluluğu ve Denkleştirme Alacağı

Ev başkanının sorumluluğu için aile hâlinde ortak yaşam gerekir; aynı aile apartmanında ayrı dairelerde oturan yetişkin çocuklar kısıtlının verdiği zarardan ev başkanı olarak sorumlu tutulamaz

Olay: Davalıların babasının eşi olan kısıtlı kişi, davacıyı ağır biçimde yaralamıştır. Davacı, kısıtlı ile aynı aile apartmanında ayrı dairelerde yaşayan davalılara ev başkanı oldukları iddiasıyla tazminat davası açmış; ilk derece mahkemesinin davayı bu davalılar yönünden de kabul eden kararına karşı istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir.

Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, TMK 367-369'u açıklayarak ev başkanını sorumluluk altına sokanların aile hâlinde birlikte yaşayan küçük, kısıtlı ve akıl hastalığı veya akıl zayıflığı olan kimseler olduğunu ve ev başkanının sorumluluğunun kusursuz sorumluluk olduğunu belirtmiştir. Davalıların kısıtlı ile farklı dairelerde yaşadığını, aile hâlinde ortak bir yaşamın ve davalılarla baba arasında bir otoritenin ispatlanamadığını belirterek bu davalılar yönünden davanın reddi gerektiği gerekçesiyle bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Açıklanan bu maddelerden anlaşıldığı gibi, üçüncü kişilere verdikleri zararla ev başkanını sorumluluk altına sokanlar; aile halinde birlikte yaşayan küçük, kısıtlı ve akıl hastalığı veya akıl zayıflığı olan kimselerdir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Yaralanmanın ayrıntıları ile kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Çocuğun genelde tehlike yaratmayan bir oyun sırasında beklenmedik bir hareketle verdiği zarardan ev başkanı ebeveynler sorumlu tutulamaz; ana ve baba ev başkanı olarak birlikte ve müteselsilen sorumludur

Olay: Lise öğrencisi iki çocuğun basketbol maçı sırasında birinin dirseği diğerinin gözüne çarpmış ve yaralanmaya yol açmıştır. Yaralanan çocuğun ailesi, diğer çocuğun ana ve babasına karşı tazminat davası açmış; aile mahkemesi eşlerin çocukların bakım ve gözetiminde ortak yükümlülüklerine dayanarak davayı kısmen kabul etmiş ve Özel Dairenin bozmasına karşı direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, TMK 369'daki sorumluluğun olağan sebep sorumluluğu olduğunu, ev başkanının objektif özen ödevini yerine getirmediğinin karine olarak kabul edildiğini ve kurtuluş kanıtıyla bu karinenin çürütülebileceğini açıklamıştır. Özenin çocuğun yaşı, karakteri, olgunluğu, oyunun türü ve tehlikeli eşyaların varlığı gibi somut koşullara göre objektif olarak belirleneceğini, ana ve babanın birlikte ev başkanı olup müteselsilen sorumlu olduğunu belirtmiştir. Oyun oynama hakkının çocuklar için vazgeçilmez olduğunu, genelde tehlike yaratmayan bir oyunda beklenmedik bir hareketten doğan zarardan ebeveynlerin sorumlu tutulamayacağını belirterek direnme kararını değişik gerekçeyle oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Orman yangınına yol açan küçük haksız fiili nedeniyle kusurlu, ev başkanı olan ana ve babası kusursuz sorumludur; idare yangına müdahale giderlerini gerçek zarar olarak isteyebilir

Olay: On dört yaşındaki ve sınırda zihinsel kapasitesi bulunan küçük, babasının kiraladığı bahçede babasının çakmağıyla oynarken orman yangınına yol açmıştır. Orman idaresi yangına müdahale giderleri için küçüğe ve ana ve babasına dava açmış; bölge adliye mahkemesi, küçüğün durumunun özel bir özen gerektirdiğini ve ebeveynlerin bu özeni göstermediğini kabul etmekle birlikte giderlerin bir kısmını tazminata dahil etmemiştir.

Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, küçüğün haksız fiili nedeniyle kusurlu, ev başkanı olan ebeveynlerinin ise kusursuz sorumlu olduğunun çekişmesiz olduğunu belirtmiştir. Orman idaresinin yangına müdahale için yaptığı işçi, araç, arazöz ve helikopter giderlerinin zararın büyümesini önlemek için yapıldığını, bu giderlerin gerçek zarar ilkesi uyarınca davalılardan istenebileceğini belirterek kararı davacı yararına oy birliğiyle bozmuştur.

“davalı küçüğün haksız fiili nedeniyle kusurlu, ebeveynleri olan diğer davalıların ise kusursuz sorumlu oldukları çekişmesiz olduğuna göre, davacı idarenin yapmış olduğu bu giderleri gerçek zarar ilkesi uyarınca davalılardan isteyebileceğinin gözetilmesi,”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Küçüğün özel özen gerektiren durumuna ilişkin değerlendirme bölge adliye mahkemesine aittir. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Uzun ceza zamanaşımı yalnız fiili işleyen küçüğe uygulanır, ev başkanı ebeveynlere uygulanmaz; bedensel zararda gerekçesiz hakkaniyet indirimi yapılamaz

Olay: Okulda bir öğrencinin attığı yumrukla gözlüğü kırılan öğrencinin gözünde kalıcı görme kaybı oluşmuştur. Zarar gören, küçüğe ve ev başkanı olarak ana ve babasına karşı kısmi dava açmış, iki yıllık zamanaşımı süresi geçtikten sonra ıslahla talebini artırmıştır. Bölge adliye mahkemesi maddi tazminattan hakkaniyet indirimi yapmıştır.

Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, ev başkanı sıfatıyla sorumlu olanlar yönünden ceza zamanaşımı süresinin uygulanmayacağını, ıslah zamanaşımı dolduktan sonra yapıldığından ebeveynlerin yalnız başlangıçta talep edilen miktardan sorumlu olacağını belirtmiştir. Kesinleşmiş bir tahrik olgusu bulunmadığını ve bedensel zarardan TMK 4 uyarınca hakkaniyet indirimi yapılmasını gerektiren bir durum olmadığını belirterek, küçüğün belirlenen maddi tazminatın tamamından sorumlu tutulması gerektiği gerekçesiyle kararı davacı yararına oy birliğiyle bozmuştur.

“ev başkanı sıfatıyla sorumluluğu bulunanlar yönünden ceza zamanaşımı süresinin uygulanmamasına,”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Ev başkanının sorumluluğuna dayanan tazminat davaları, TMK 369 Medeni Kanunun İkinci Kitabında yer aldığından aile mahkemesinde görülür

Olay: Orman idaresi, küçük ile annesinin orman kenarında ateş yakması sonucu çıkan yangın nedeniyle uğradığı zararın tazmini için küçüğün ana ve babasına karşı ev başkanının sorumluluğuna dayanarak aile mahkemesi sıfatıyla bakan asliye hukuk mahkemesinde dava açmıştır. Mahkeme, davanın aile hukukuyla ilgili olmadığı ve değer itibarıyla sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş ve Özel Dairenin bozmasına karşı direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, 4787 sayılı Kanunun 4. maddesine göre TMK'nın Üçüncü Kısım hariç İkinci Kitabından doğan dava ve işlerin aile mahkemelerinde görüleceğini, TMK 369'un İkinci Kitabın İkinci Kısmında yer aldığını ve 4722 sayılı Kanunda buna engel bir düzenleme bulunmadığını belirtmiştir. Bu maddeye dayanan uyuşmazlıkların aile mahkemesinin görev alanına girdiğini belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“bu maddeye dayalı Aile Hukuku'ndan doğan uyuşmazlıkların çözümü de "Aile Mahkemelerinin görev alanına girmektedir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Alıntıdaki tırnak işareti karar metnindeki gibidir. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Altsoyun denkleştirme alacağı davası TMK'nın İkinci Kitabından doğduğu için aile mahkemesinde görülür; asliye hukuk mahkemesi görevsizlik kararı vermelidir

Olay: Davacı, annesi ve üvey babasıyla birlikte yaşadığı yıllarda işçi olarak çalışıp kazancının tamamını üvey babasının hesabına yatırdığını ileri sürerek, annesinin ölümü üzerine diğer mirasçılara karşı altsoyun denkleştirme alacağı davası açmıştır. Dava asliye hukuk mahkemesinde görülmüş ve reddedilmiştir.

Karar: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 4787 sayılı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının 1. bendi uyarınca TMK'nın Üçüncü Kısım hariç İkinci Kitabından doğan davalara aile mahkemelerinin baktığını, görevin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve yargılamanın her aşamasında gözetileceğini belirtmiştir. Görevsizlik kararı verilmesi gerekirken esas hakkında hüküm kurulmasını hatalı bularak kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Yargı çevresi içinde müstakil aile mahkemesinin bulunması halinde görevsizlik kararı verilmeli, bulunmaması halinde ise aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakılmalıdır.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Ana veya babanın malvarlığını vekâletle yönetip gelirlerini toplamak, emeği ve geliri aileye özgülemek sayılmaz; özgüleme iddiası somut delillerle ispatlanmalıdır

Olay: Babasının genel vekili olarak onun bütün malvarlığını yönetip kira ve ürün gelirlerini toplayan oğlun mirasçıları, taşınmazlara yapılan katkılar nedeniyle altsoyun denkleştirme alacağı istemiştir. Bu süreçte bir kısım davacılar adına ayrıca taşınmazlar alınmış, bazı taşınmazlar da ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle oğula devredilmiş, bu devir sonradan muvazaa nedeniyle iptal edilmişti. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, gelirlerin mirasbırakan hesabında biriktirildiği iddiasına ilişkin somut delil bulunmadığını, bu süreçte bir kısım davacılar adına taşınmazlar alındığını ve devredilen taşınmazların gelirlerinin uzun süre davacılar tarafında kaldığını belirtmiştir. Emeğin ve gelirin tümüyle aileye özgülendiği iddiasının ispatlanamadığını, ileri sürülen olguların TMK 370-371'deki denkleştirme talebine dayanak oluşturmayacağını belirterek davanın tümden reddi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Dosya kapsamı tümüyle ve belirlenen tüm bu hususlar doğrultusunda değerlendirildiğinde davacılar ve murislerinin emeklerini ve gelirlerini tümüyle aileye, başka bir ifade ile kök muris terekesine özgüledikleri iddiasının ispat olunamadığı”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Bozmaya uyularak verilen ret kararı 2023'te vekâlet ücreti yönünden düzeltilerek onanmış, 2024'te karar düzeltme istemi reddedilmiştir. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Emeğiyle katkıda bulunduğu taşınmazların satış bedelinden payını almış olan altsoy, katkısı ispatlanmayan ve sonradan edinilen taşınmaz için denkleştirme alacağı isteyemez

Olay: Çocukluğundan itibaren babasının iş yerinde çalışan ve babasının ortak olduğu bir binanın yapımını üstlenen davacı, babasının ölümünden sonra kardeşine karşı altsoyun denkleştirme alacağı istemiştir. Baba bu binadaki bağımsız bölümleri sağlığında satmış ve bedelini eşi ile çocukları arasında paylaştırmış, davacı da payını almıştı; ortaklığın giderilmesi davasına konu taşınmaz ise davacı babasının yanından ayrıldıktan yıllar sonra alınmıştı. İlk derece mahkemesinin ret kararına karşı istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir.

Karar: Bölge adliye mahkemesi, davacının emeğini özgülediğini ileri sürdüğü taşınmazlardan kaynaklanan alacağını satış bedelinin paylaştırılmasıyla aldığını, sonradan edinilen taşınmazın alınmasında emeği bulunmadığını ve önceki taşınmazlardan bu taşınmaza bir değer aktarıldığının ispatlanamadığını belirtmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu kararı oy birliğiyle onamıştır.

“davacının ise bu taşınmazın edinilmesinde emeği bulunmadığı gibi davacının emeğini özgülediğini ileri sürdüğü taşınmazdan kaynaklı olarak da alacağını almış olup”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir onama kararıdır; alıntı ve aktarılan gerekçe bölge adliye mahkemesine aittir. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Denkleştirme alacağı kural olarak borçlunun ölümü üzerine istenir; tereke paylaşılmamışsa birlikte yaşama sona erdiğinde istenmemiş olması davanın dinlenmesine engel değildir

Olay: Babası öldükten sonra altsoyun denkleştirme alacağı davası açan davacının davası, birlikte yaşamanın sona erdiği tarihte istenmesi gerekirken uzun yıllar sonra açıldığı gerekçesiyle usulden reddedilmiş, Yargıtay'ın ilk incelemesinde bu karar onanmıştı. Terekenin henüz paylaşılmadığı anlaşılıyordu.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, karar düzeltme incelemesinde TMK 370 ve 371'i aktararak altsoyun bu alacağı kural olarak borçlunun ölümü hâlinde isteyebileceğini, kanunda sayılan istisnai durumlarda ise borçlu sağken de isteyebileceğini belirtmiştir. Alacağın zamanaşımına uğramadığını ve terekenin paylaşılmadığını gözeterek davanın dinlenmesine engel bulunmadığını belirtmiş; önceki onama kararını kaldırarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“Bu halde Altsoy denkleştirme alacağını kural olarak borçlunun ölümü halinde isteyebilir ise de kanunda öngörülen istisnai durumlarda borçlu sağ iken de denkleştirme alacağı istenebilir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir karar düzeltme kararıdır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.

Evlenene kadar ailesiyle yaşayıp maaşını babasına veren altsoy, babasının ölümünden sonra tereke paylaşılmadıkça denkleştirme alacağını isteyebilir

Olay: Davacı, evlendiği yıla kadar ailesiyle birlikte yaşadığını, çalışmaya başladığı tarihten evlenene kadar emeğini ve gelirini aileye özgülediğini ve maaşını babasına verdiğini ileri sürmüştür. Babasının ölümünden birkaç ay sonra açtığı dava, birlikte yaşamanın sona erdiği tarihte istenmesi gerekirken uzun yıllar sonra açıldığı gerekçesiyle reddedilmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, alacağın zamanaşımına uğramadığını ve en geç terekenin paylaşılmasına kadar istenebileceğini belirtmiştir. Mirasbırakanın ölümünden sonra terekenin henüz paylaşılmadığını ve davanın bu süre içinde açıldığını belirterek, işin esasına girilip deliller toplanarak karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Bu alacak zamanaşımına uğramayacak ise de en geç miras bırakanın terekesinin taksimi anına kadar istenebilecektir (TMK m. 370, 371).”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Mirasbırakanın terekesi paylaşıldıktan sonra açılan denkleştirme alacağı davası reddedilir

Olay: Mirasbırakanla birlikte yaşayan davacı, onun sağlığında bir kısım sağlık ve bakım giderlerini ödediğini ileri sürerek diğer mirasçılardan paylarına düşen miktarı istemiştir. Mirasbırakanın ölümünden sonra terekesi paylaşılmış ve taşınmazı paylaşma yoluyla mirasçılar adına tescil edilmişti; dava bundan sonra açılmıştır. Mahkeme davayı ispatlanamadığı gerekçesiyle reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ana ve baba veya büyükanne ve büyükbaba ile birlikte yaşayan ve emeklerini ya da gelirlerini aileye özgüleyen ergin altsoyların uygun bir bedel isteyebileceğini, bu alacağın zamanaşımına uğramasa da en geç terekenin paylaşılmasına kadar istenebileceğini belirtmiştir. Dava tereke paylaşıldıktan sonra açıldığından reddin bu sebeple verilmesi gerektiğini, ispatlanamama gerekçesi isabetsiz olsa da ret sonucunun doğru olduğunu belirterek kararı gerekçesini düzelterek oy birliğiyle onamıştır.

“O halde, mahkemece davanın bu sebeple reddi gerekirken kanıtlanamadığı gerekçesiyle reddi isabetsiz ise de davanın reddi sonucu itibariyle doğru olduğundan hükmün gerekçesinin düzeltilerek onanmasına karar verilmesi gerekmiştir (HUMK 438/son).”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir gerekçe düzeltilerek onama kararıdır. Aynı yönde 2. Hukuk Dairesinin 17.02.2014 tarihli kararı da vardır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.