FSEK Madde 4: Güzel Sanat Eserleri

FSEK 4'ün ilk cümlesi, listenin tamamına uygulanan bir süzgeç koyar: güzel sanat eserleri estetik değere sahip olan ürünlerdir. Bu ibare 1995'te 4110 sayılı Kanunla metne girmiştir ve kanundaki dört eser türünden yalnız bu grup için aranır. İlim ve edebiyat eserlerinde (FSEK 2), musiki eserlerinde (FSEK 3) ve sinema eserlerinde (FSEK 5) estetik nitelik koşulu yoktur.

Hukuk Genel Kurulu bu ayrımı açıkça kurar: estetik nitelik taşıyan proje ve benzerleri ilim ve edebiyat eseri olarak değil, FSEK 4 gereğince güzel sanat eseri olarak korunur; buna karşılık FSEK 2'de sayılan türlerin estetik nitelikte olması gerekmez (Yargıtay HGK, 21.06.2023, E. 2021/930, K. 2023/639).

Estetik değer, eserin "güzel" veya "başarılı" bulunması demek değildir. Kalite yargısı korumanın koşulu olamaz; aranan, ürünün sanat alanına ait bir ifade taşımasıdır. Bu nedenle uygulamada tartışma genellikle estetik değerin varlığı üzerinde değil, ürünün sahibinin hususiyetini taşıyıp taşımadığı üzerinde yürür.

Hukuk Genel Kurulu, eser kavramının iki sınırını da aynı kararda çizmiştir: fikrî bir çalışma ancak dış dünyaya aksettirildiği ve üçüncü kişilerin duyularına hitap edecek niteliğe bürünmesi hâlinde eser olur; ayrıca eser bir bütün olarak korunur, eserde yer alan münferit fikir ve düşünceler ayrı ayrı korumaya konu olmaz.

Cevap iki katmanlıdır. Ceza Genel Kurulu, kanundaki eser türlerinin sınırlı sayıda olduğunu, buna karşılık her türün içindeki alt türlerin örnekleme yoluyla yazıldığını belirtmiştir (Yargıtay CGK, 09.10.2018, E. 2018/398, K. 2018/413):

Bunun pratik anlamı şudur: yeni bir yaratım biçimi FSEK 4'ün sekiz bendinde birebir sayılmıyorsa da, güzel sanat eseri kategorisine giriyorsa korunabilir. "Her türlü resimler" ve "her türlü tiplemelerdir" ibareleri de bendi açık tutma amacını gösterir. Buna karşılık dört türün dışına çıkan bir ürün — hiçbir eser grubuna girmeyen bir fikir ürünü — FSEK koruması göremez.

Aynı kararda Kurul, bilgisayar oyunları örneğinde bu yöntemi uygulamış; oyunları karma nitelikli eser saymış ve yazılım tabanlı olmaları nedeniyle FSEK 2/1-1 kapsamındaki bilgisayar programı korumasından yararlandırılmaları gerektiği sonucuna varmıştır. Bu yaklaşım FSEK 2 şerhinde ayrıntılandırılmıştır.

Hayır; ikisi ayrı maddelerde sayılır ve bu ayrım uygulamada belirleyicidir.

• Yapının kendisi — yani inşa edilmiş mimarlık eseri — FSEK 4/1-3'te güzel sanat eserleri arasında sayılır ve estetik değer koşuluna tabidir.
• Mimari proje, tasarım, kroki ve maket FSEK 2/1-3'te ilim ve edebiyat eserleri arasında sayılır ve estetik nitelik taşıması gerekmez.

Hukuk Genel Kurulu bu sonucu şöyle ifade eder: bir mimari proje, kanunda koruma altına alınan pek çok eser türünden farklı olarak, estetik özellik taşısa da taşımasa da himaye görür (Yargıtay HGK, 21.06.2023, E. 2021/930, K. 2023/639). Estetik nitelik taşıyorsa FSEK 4 kapsamında güzel sanat eseri, taşımıyorsa FSEK 2 kapsamında ilim ve edebiyat eseri olarak korunur. Her iki hâlde de korumanın koşulu sahibinin hususiyetini taşımasıdır.

Aynı kararda iki pratik sonuç daha belirlenmiştir:

1. Mimarlar odasının ve belediyenin onayı eser vasfını doğurmaz. Bu işlemler olmadan proje uygulanamaz; ancak bunlar idari işlem niteliğindedir ve onay alınmadan da fikrî çalışma eser olarak korunur.
2. Onay, karine doğurur. Proje mimarlar odası veya belediye tarafından onaylanmışsa, projede adı belirtilen kişi lehine FSEK 11'deki eser sahipliği karinesi doğar.

Bir ayrıntı daha önemlidir: eser niteliğindeki mimari yapılarda, yazılı istem üzerine eserin görülen bir yerine eser sahibinin adının silinmeyecek biçimde yazılması gerekir (FSEK 15/4). Bu hak 1995 değişikliğiyle metne girmiştir.

Fotoğraf, kanunda iki ayrı yerde geçer ve hangi maddeye gireceği estetik niteliğe göre belirlenir:

• FSEK 4/1-5: "Fotoğrafik eserler ve slaytlar" — estetik değere sahip fotoğraflar güzel sanat eseridir.
• FSEK 2/1-3: "Bedii vasfı bulunmayan her nevi teknik ve ilmi mahiyette fotoğraf eserleri" — sanatsal nitelik taşımayan ama teknik veya bilimsel değeri olan fotoğraflar ilim ve edebiyat eseridir.

Üçüncü bir katman daha vardır. Hiçbir eser grubuna girmeyen, örneğin bir ürünün tanıtım amacıyla çekilmiş sıradan fotoğrafı bile korumasız kalmaz: FSEK 84 uyarınca fotoğrafın ilk tespitini yapan kişi, izinsiz kullanıma haksız rekabet hükümleri üzerinden karşı koyabilir. Bölge adliye mahkemesi bir uyuşmazlıkta tam bu sonuca varmış, kararın ilgili bölümü temyizde onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 17.06.2025, E. 2024/6163, K. 2025/4170).

Ayrımın pratik sonucu tazminat hesabında görülür: FSEK 68 uyarınca üç kat bedel yalnız eser niteliği kabul edildiğinde istenebilir. FSEK 84'e dayanan taleplerde ise haksız rekabet hükümlerinin çerçevesi geçerlidir.

Sayılabilir. FSEK 4/1-6 "grafik eserler", 4/1-4 ise "tekstil, moda tasarımları" demektedir; her ikisi de 1995 değişikliğiyle metne girmiştir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bir tekstil ürününde kullanılan çalışmayı estetik değere sahip ve sahibinin hususiyetini taşıyan grafik bir eser olarak kabul etmiş; buna karşılık eser sahipliğinin ispatı konusunda ilk derece mahkemesinden farklı düşünmüştür (Yargıtay 11. HD, 24.03.2026, E. 2025/4482, K. 2026/1635). Kararda, davacının dosyaya sunduğu ekran görüntüsündeki dosya adı, klasör yapısı ve oluşturulma tarihi değerlendirilmiş; dosyanın aslı sunulmamış olsa bile eser sahipliği karinesinin doğduğunun kabul edilmesi gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur.

Bu, tasarım uyuşmazlıklarında en sık yaşanan sorunu gösterir: eser niteliği kolay kabul edilir, ilk yaratanın kim olduğu ise kanıtlanması zor bir konudur. Pratikte şu deliller işe yarar: kaynak dosyanın kendisi (katmanlı çalışma dosyası), oluşturulma ve değiştirilme tarihlerini gösteren üst veriler, yayımlandığı platformdaki tarih kaydı ve arşiv sürümleri, müşteriyle yapılan sözleşme ve teslim yazışmaları.

Ayrıca FSEK 4/2 önemli bir kapıyı açık tutar: kroki, resim, maket ve tasarımların endüstriyel model ve resim olarak kullanılması, bunların eser olma sıfatını etkilemez. Bu nedenle bir desen, hem FSEK kapsamında eser olarak hem 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında tasarım olarak korunabilir; iki koruma birbirinin alternatifi değildir ve talepler ayrı ayrı kurulur.

Başlangıç noktası FSEK 11'deki karinedir: yayımlanmış eser nüshalarında veya bir güzel sanat eserinin aslında, o eserin sahibi olarak adını veya tanınmış müstear adını kullanan kimse, aksi sabit oluncaya kadar eser sahibi sayılır. Adın belirtilmediği hâllerde ise FSEK 12 devreye girer ve hakları yayımlayan, o da belli değilse çoğaltan kendi adına kullanabilir.

Karine kesin değildir; aksi ispatlanabilen adi bir kanuni karinedir. Bu ispatın nasıl yapılacağı uzun süre tartışılmış, Hukuk Genel Kurulu sorunu şöyle çözmüştür: mimari projenin mimarlar odası veya belediye tarafından onaylanması ya da kayıtlarının bu kurumlarda yer alması hâlinde projede adı belirtilen kişi lehine karine doğar; ancak bu kayıtlar hukuki fiil niteliğinde olduğundan karinenin aksi tanık dahil her türlü delille ispatlanabilir (Yargıtay HGK, 21.06.2023, E. 2021/930, K. 2023/639). Kurul, karinenin aksinin ancak senetle ispatlanabileceği yönündeki görüşü benimsemeyerek direnme kararını bozmuştur.

Uygulamada karşılaşılan bir savunma da eser sahibinin mesleki yeterliliğine ilişkindir. Bir taksi durağı tasarımına ilişkin uyuşmazlıkta davalı belediye, davacının mimarlık diploması bulunmadığını ve bu nedenle eser sahibi olamayacağını savunmuş; ilk derece mahkemesi projeyi eser kabul ederek FSEK 68 üzerinden üç kat tazminata hükmetmiş, karar istinaf ve temyiz aşamalarından geçerek onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 01.11.2023, E. 2022/2563, K. 2023/6359). Eser sahipliği bir diplomaya değil, eseri fiilen meydana getirmiş olmaya bağlıdır (FSEK 8/1).

Bir ayrım daha: eserin aslının maliki ile eser sahibi aynı kişi olmak zorunda değildir. Bir tabloyu satın almak, onun üzerindeki mali hakları devralmak anlamına gelmez. FSEK 17 uyarınca eser sahibi, gerekli durumlarda aslın malikinden geçici yararlanma talep edebilir; malik ise eser üzerinde sözleşme şartlarına göre tasarruf eder ama eseri bozamaz ve yok edemez.

İkisi de 1995'te metne giren bentlerdir: FSEK 4/1-7 "karikatür eserleri", 4/1-8 ise "her türlü tiplemelerdir" der. Kanun koyucu son bendi bilinçli olarak açık bırakmış, belirli bir teknik veya mecra saymamıştır; bu nedenle çizgi karakterler, maskot ve benzeri yaratımlar bu bent kapsamında değerlendirilebilir.

Korumanın kapsamı bakımından iki nokta önemlidir:

• Bütünlük: Hukuk Genel Kurulunun belirttiği gibi eser bir bütün olarak korunur; eserde ifadesini bulan münferit fikirler ayrı ayrı korumaya konu olmaz (Yargıtay HGK, 21.06.2023, E. 2021/930, K. 2023/639). Bir karakterin yalnız "fikri" — örneğin "gözlüklü, dalgın bir profesör tipi" — korunmaz; korunan, o fikrin çizgiye dökülmüş somut ifadesidir.
• Kişilik hakkıyla sınır: Gerçek kişileri konu alan karikatürlerde FSEK koruması, o kişinin kişilik haklarını ortadan kaldırmaz. Eserin kendisi korunurken, içeriğin hukuka aykırılığı ayrı bir değerlendirme konusudur.

İşlenme bakımından da FSEK 6/1-5 devreye girer: güzel sanat eserlerinin bir şekilden diğer şekillere sokulması işlenmedir. Bir karikatürün heykele, bir tiplemenin oyuncağa dönüştürülmesi bu kapsamda izne tabidir.

Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 5 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.