FSEK Madde 31: Mevzuat ve İçtihatlardan Serbest Yararlanma

FSEK 31 genel menfaat mülahazasıyla getirilen bir sınırlamadır; kamuya duyurulması gereken düzenleyici metinleri kapsar, kurum içi araştırma yayınlarını kapsamaz

Olay: Türk Standardları Enstitüsü, kabul ettiği bir asansör standardının davalılara ait internet sitesinde izinsiz yayınlandığını ileri sürerek maddi ve manevi tazminat istemiştir. Mahkeme standardı FSEK 2 kapsamında bedii vasfı bulunmayan bir ilim ve edebiyat eseri sayarak davayı kısmen kabul etmiş, tazminatı kurumun yönergelerine göre hesaplamıştır.

Karar: Daire, standardın FSEK'te belirtilen unsurları taşıması hâlinde ilim ve edebiyat eseri olarak nitelendirilmesinin mümkün olduğunu ve 132 sayılı TSE Kuruluş Kanunu'nun 1. maddesinin son fıkrasında kurum yayınlarının FSEK'e tabi olacağının belirtildiğini saptamıştır. Ancak FSEK 31'in genel menfaat mülahazasıyla eser korumasına getirilen bir sınırlama olduğunu; kamu idarelerinin yasa ile belirlenen görevleri gereği hazırladıkları ve mevzuat kapsamında değerlendirilebilecek, kamuya duyurulması gereken kararların ve eklerinin de istisna kapsamında kabul edildiğini belirtmiştir. Buna karşılık istisnanın sınırını çizerek, FSEK 31 kapsamındaki mevzuat kavramının tabi olunan mevzuat gereği hazırlanıp kamuya duyurulması gereken ve muhatapları bakımından düzenleyici hükümler içeren metinlerle sınırlı olduğunu; resmî organlarca yapılan uzun araştırma ve mesleki tecrübelerin bir araya getirilmesini amaçlayan kurum içi faaliyet yayınlarının istisna dışında tutulması gerektiğini vurgulamıştır. Standartların bu çerçevede istisna kapsamında olup olmadığı tartışılmadan hüküm kurulmasını eksik inceleme sayarak kararı bozmuş; ayrıca telif tazminatının FSEK 70 yerine kurum yönergesine göre hesaplanmasını, tüzel kişi lehine manevi tazminata hükmedilmesini ve talep olmadığı hâlde tecavüzün tespitine karar verilmesini de bozma sebebi saymıştır.

Yaratıcı faaliyeti olmayan tüzel kişi eser sahibi ve manevi hak sahibi olmaz; kanun gereği yalnız mali hakları kullanabilir

Olay: Türk Standardları Enstitüsü, kabul ettiği standart metinlerinin bir internet sitesinde izinsiz yayınlandığını ileri sürerek FSEK 68 uyarınca üç kat maddi tazminat ve manevi tazminat istemiştir. Mahkeme, standartları eser sayarak davayı kısmen kabul etmiş ve hem maddi hem manevi tazminata hükmetmiştir.

Karar: Daire, standartların FSEK hükümlerine göre eser olduklarının belirlenmiş bulunmasına göre bu yöne ilişkin temyiz itirazlarını yerinde görmemiş; buna karşılık iki noktada hükmü bozmuştur. Birincisi, FSEK 31'in genel menfaat mülahazasıyla eser korumasına getirilen sınırlama niteliğinde bulunduğunu belirterek, ilim ve edebiyat eseri kabul edilen standartların bu madde kapsamında korumanın istisnası niteliğinde olup olmadığı tartışılmaksızın mali hak tazminatına hükmedilmesini eksik inceleme saymıştır. İkincisi, FSEK 1 ve 2/3 uyarınca bir eserin sahibinin onu meydana getiren kişi olduğunu; kanunla kurulmuş ve tüzel kişiliği haiz, esasen yaratıcı faaliyeti olmayan davacının eser sahibi olduğundan söz edilemeyeceğini belirtmiştir. Kurumun FSEK 10/son ve/veya 18. madde uyarınca yayınlar üzerinde kanun gereği mali hakları kullanma hakkına sahip olduğunu, ancak manevi hak sahipliğinden söz edilemeyeceğini saptayarak FSEK 70/1 uyarınca manevi tazminata hükmedilmesini isabetsiz bulmuş ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Davacı TSE, 5846 sayılı FSEK 10/son ve/veya 18. maddesi uyarınca dava konusu yayınlar üzerinde yasa gereği mali hakları kullanma hakkına sahiptir, ancak manevi hak sahipliğinden söz edilemez.”

Serbestçe kullanılabilen metinlerden oluşturulan derleme, seçme ve düzenlemedeki hususiyet nedeniyle kendisi eser olarak korunur

Olay: Bir yayınevi, Yahya Kemal Beyatlı'nın dergilerde yayımlanmış yazılarını derleyip işleyerek kitap hâline getirmiş ve kitaba özgün bir ad vermiştir. Başka bir yayınevi aynı şairin yazılarından oluşturduğu derlemede aynı adı kullanmıştır.

Karar: Kurul, her iki kitabın da FSEK 6 kapsamında derleme eser niteliğinde bulunduğunu; FSEK 8/2 uyarınca işlenmelerin ve derlemelerin sahibinin bunları işleyen kişi olduğunu saptamıştır. FSEK 83 kapsamındaki ad korumasının talep edilebilmesi için fikrî ürünün eser niteliğini haiz olması gerektiğini ve bu niteliğin re'sen araştırılacağını; FSEK 83'ün uygulanmasında eserin niteliğinin ve türünün önem taşımadığı gibi koruma süresinin sona erip ermemesinin de önem arz etmediğini belirtmiştir. Davacının önce kamuya sunduğu özgün adın sonraki derlemede iltibasa yol açacak biçimde kullanılmasını hak ihlali sayarak direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“FSEK'in 83. maddesinin uygulanmasında, eserin niteliğinin ve türünün herhangi bir önemi olmadığı gibi koruma süresinin sona erip ermemesi de önem arz etmez”

Not: Kararın konusu FSEK 6, 8 ve 83'tür; buraya, serbestçe kullanılabilen malzemeden oluşturulan derlemenin kendisinin korunabileceğini göstermesi nedeniyle alınmıştır.