Kısa cevap · FSEK 32
FSEK 32, kamuya açık ortamlarda söylenen sözlerin habere konu olabilmesini sağlar. Büyük Millet Meclisinde ve diğer resmî meclis ve kongrelerde, mahkemelerde ve umumi toplantılarda söylenen söz ve nutukların <strong>haber ve malumat verme maksadıyla</strong> çoğaltılması, umumi mahallerde okunması veya radyo ile ve başka suretle yayımı serbesttir. Hadisenin mahiyeti gerektirmediği hâllerde söz ve nutuk sahiplerinin adı zikredilmeyebilir. Buna karşılık üçüncü fıkra sınırı çizer: bu söz ve nutukları <strong>birinci fıkrada zikredilenden başka bir maksatla</strong> çoğaltmak veya diğer bir suretle yaymak eser sahibine aittir. Yani haber amacı dışına çıkan kullanım, örneğin konuşmaların kitap hâline getirilmesi, izin gerektirir.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Nutuk
- Topluluk önünde yapılan konuşma. FSEK 32 yalnız hazırlanmış nutukları değil, kamuya açık ortamlarda söylenen sözleri de kapsar.
- Kapsama giren ortamlar
- Büyük Millet Meclisi, diğer resmî meclis ve kongreler, mahkemeler ve umumi toplantılar. Özel görüşmeler ve kapalı oturumlar kapsam dışıdır.
- Haber ve malumat verme maksadı
- Serbestliğin amaç şartı. Bu amaç dışına çıkan çoğaltma ve yayma FSEK 32/3 uyarınca eser sahibine aittir.
- Adın zikredilmemesi
- Hadisenin mahiyeti ve vaziyetin icabı gerektirmediği hâllerde konuşma sahibinin adının belirtilmemesine izin verilmesi (FSEK 32/2).
- Amaç dışı kullanım
- Konuşmaların haber amacı dışında, örneğin derleme kitap veya ses kaydı ürünü olarak çoğaltılıp yayılması. İzin gerektirir (FSEK 32/3).
- İşlenme koruması
- Serbestçe kullanılabilen bir metnin sadeleştirilmesi veya işlenmesiyle oluşan ürünün, işleyenin hususiyetini taşıması hâlinde ayrıca korunması (FSEK 6/son).
- FSEK 32 ile 37 farkı
- FSEK 32 kamuya açık ortamlarda söylenen sözleri; FSEK 37 ise günlük hadiselere bağlı olarak fikir ve sanat eserlerinden parça alınmasını düzenler.
Bir bakışta FSEK 32
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | BMM ve diğer resmî meclis ve kongrelerde, mahkemelerde, umumi toplantılarda söylenen söz ve nutuklar. | FSEK m. 32/1 |
| Serbest fiiller | Haber ve malumat verme maksadıyla çoğaltma, umumi mahallerde okuma, radyo ile ve başka suretle yayım. | FSEK m. 32/1 |
| Amaç şartı | Serbestlik yalnız haber ve malumat verme maksadıyla yapılan kullanımları kapsar. | FSEK m. 32/1 |
| Ad zikri | Hadisenin mahiyeti gerektirmiyorsa söz ve nutuk sahibinin adı zikredilmeyebilir. | FSEK m. 32/2 |
| Amaç dışı kullanım | Başka bir maksatla çoğaltmak veya yaymak eser sahibine aittir; izin gerekir. | FSEK m. 32/3 |
| Maddenin niteliği | Genel menfaat mülahazasıyla mali haklara getirilen sınırlamalar arasında yer alır. | CGK 2020/34 |
| İşlenme | Serbest metnin sadeleştirilmesiyle oluşan işlenme, işleyenin hususiyetini taşıyorsa ayrıca korunur; izinsiz çoğaltılması ihlaldir. | 11. HD 2011/6910 |
| Atıf yükümlülüğü | İktibasta atıf yapılmaması alıntıyı intihale dönüştürür; FSEK 32/2 ise sınırlı bir muafiyet tanır. | HGK 2023/631 |
FSEK 32 madde metni
Üçüncü Bölüm: Fikrî Haklar · B) Tahditler — II. Genel menfaat mülahazasiyle
Nutuklar — Madde 32
- (1)Büyük Millet Meclisinde ve diğer resmi meclis ve kongrelerde, mahkemelerde, umumi toplantılarda söylenen söz ve nutukların, haber ve malümat verme maksadiyle çoğaltılması, umumi mahallerde okunması veya radyo vasıtasiyle ve başka suretle yayımı serbesttir.
- (2)Hadisenin mahiyeti ve vaziyetin icabı gerektirmediği hallerde söz ve nutuk sahiplerinin adı zikredilmiyebilir.
- (3)Bu söz ve nutukları birinci fıkrada zikredilenden başka bir maksatla çoğaltmak veya diğer bir suretle yaymak eser sahibine aittir.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde bugünkü metniyle kabul edildi ve o tarihten bu yana hiç değişmedi. 1951'de "radyo vasıtasiyle" ifadesi dönemin tek yayın aracına işaret ediyordu; hükmün "ve başka suretle yayımı" ibaresi, bugün televizyon ve internet üzerinden yapılan yayınları da kapsayacak genişlikte kaleme alınmıştır. |
Hangi Konuşmalar Serbestçe Yayımlanabilir?
FSEK 32/1 iki şart arar: konuşma maddede sayılan ortamlardan birinde yapılmış olacak ve kullanım haber ve malumat verme maksadıyla olacak.
Kanunda sayılan ortamlar şunlardır:
- Büyük Millet Meclisi
- Diğer resmî meclis ve kongreler — belediye meclisi, il genel meclisi, meslek örgütü kongreleri gibi
- Mahkemeler — duruşmada yapılan savunma ve beyanlar
- Umumi toplantılar — kamuya açık konferans, panel ve mitingler
Bu listenin dışında kalan konuşmalar madde kapsamında değildir. Özel bir toplantıda, kapalı oturumda veya sınırlı bir davetli grubu önünde yapılan konuşmalar serbestlikten yararlanmaz; bunlar için genel kurallar, yani FSEK 35 iktibas serbestisi veya FSEK 37 haber istisnası değerlendirilir.
Serbest bırakılan fiiller de sayılmıştır: çoğaltma, umumi mahallerde okuma ve radyo vasıtasıyla ve başka suretle yayım. "Başka suretle yayım" ifadesi hükmü teknolojiden bağımsız kılar; bugün televizyon, internet haber sitesi ve sosyal medya üzerinden yapılan aktarımlar da bu kapsamdadır.
Ceza Genel Kurulu, FSEK 32'yi mali haklara genel menfaat mülahazasıyla getirilen sınırlamalar arasında saymıştır (Yargıtay CGK, 28.01.2020, E. 2017/788, K. 2020/34). Bu tasnif hükmün yorumunu da belirler: sınırlama, koruduğu menfaatin gerektirdiği ölçüde uygulanır.
Konuşmaları Kitap Yapmak Serbest midir?
Serbest değildir. FSEK 32/3 bu noktada nettir: bu söz ve nutukları birinci fıkrada zikredilenden başka bir maksatla çoğaltmak veya diğer bir suretle yaymak eser sahibine aittir.
Ayrım şöyle işler:
- Serbest olan: Bir mecliste yapılan konuşmanın haber metninde aktarılması, gazetede yayımlanması, televizyonda yayınlanması, haber amacıyla arşivlenmesi.
- İzne tabi olan: Aynı konuşmaların derlenerek kitap hâline getirilmesi, ticari bir ses kaydı ürünü olarak satılması, bir eğitim setine dönüştürülmesi, bir reklamda kullanılması.
Bu, FSEK'teki serbest yararlanma hükümlerinin ortak mantığıdır: serbestlik amaca bağlıdır ve amaç değiştiğinde kalkar. Aynı yapı FSEK 36'da gazete münderecatı, FSEK 37'de haber, FSEK 34'te eğitim amacı için de kurulmuştur.
İkinci fıkra ise adın belirtilmesine ilişkin sınırlı bir muafiyet getirir: hadisenin mahiyeti ve vaziyetin icabı gerektirmediği hâllerde söz ve nutuk sahiplerinin adı zikredilmeyebilir. Bu muafiyet dar yorumlanmalıdır; çünkü Hukuk Genel Kurulu genel kuralı şöyle koymuştur: bir eserden yapılan iktibas, bedelsiz ve iade edilmek üzere yapılmış bir alıntı olup iade, alınan eser sahibine yapılan atıfla olur; atıf yapılmaması hâlinde yapılan alıntı intihale dönüşür (Yargıtay HGK, 14.06.2023, E. 2022/219, K. 2023/631). Haber dilinde konuşmanın kime ait olduğunun belirtilmesi genellikle "hadisenin mahiyeti" gereğidir; ad ancak bunu gerektirmeyen istisnai durumlarda atlanabilir.
Adın belirtilmesi hakkının genel rejimi için FSEK 15 şerhine bakabilirsiniz.
Serbest Bir Metnin Sadeleştirilmesi Korunur mu?
Korunur. FSEK 32 ve 31 kapsamındaki metinlerin kendisi serbest olsa bile, bu metinlerden yapılan işlenme ayrı bir korumaya sahiptir. FSEK 6'nın son fıkrası şu şartı koyar: "İstifade edilen eserin sahibinin haklarına zarar getirmemek şartıyla oluşturulan ve işliyenin hususiyetini taşıyan işlenmeler, bu kanuna göre eser sayılır."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin onadığı bir kararda tam bu durum yaşanmıştır. Davacı, tarihî bir söylev metnini günümüz Türkçesine çevirerek yayımlamış; davalılar ise bu sadeleştirilmiş işlenmeyi izin almadan VCD ve DVD formatında, hareketli resim ve animasyonlarla zenginleştirip birçok sanatçıya okutarak yeniden işleyip çoğaltmış ve satışa sunmuştur. Mahkeme, davalıların davacıya ait işleme eseri izinsiz olarak hazırlayıp satışa sundukları gerekçesiyle FSEK 68 uyarınca telif tazminatına ve manevi tazminata hükmetmiş; Daire kararı oy birliğiyle onamıştır (Yargıtay 11. HD, 07.06.2011, E. 2009/8519, K. 2011/6910).
Buradaki ayrım pratikte çok işe yarar:
- Asıl metin serbest ise herkes onu kendi başına sadeleştirebilir, aktarabilir, yayımlayabilir.
- Başkasının sadeleştirmesini kullanmak ise izin gerektirir; çünkü o sadeleştirme işleyenin hususiyetini taşıyan bir işlenmedir.
- İşlenmenin bütünlüğünü bozacak biçimde değiştirmek ve işleyenin adını belirtmemek ayrıca manevi hak ihlali oluşturur.
İşlenmeler ve derlemeler için FSEK 6 ve FSEK 21 işleme hakkı şerhlerine bakabilirsiniz.
FSEK 32 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 3 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
FSEK 32'yi doğrudan uygulayan yayımlanmış karar bulunmadığından, maddenin sistem içindeki yerini, atıf yükümlülüğünü ve serbest metinden yapılan işlenmenin korunmasını ortaya koyan kararlar seçildi. Her kartta kararın somut konusu ve gerekçenin hangi mahkemeye ait olduğu belirtildi.
Serbest metnin işlenmesi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Serbestçe kullanılabilen bir söylevin sadeleştirilmesiyle oluşan işlenme korunur; bu işlenmenin izinsiz çoğaltılıp satışa sunulması ihlaldir
Olay: Davacı, tarihî bir söylev metnini günümüz Türkçesine çevirerek yayımlamıştır. Davalılardan biri bu sadeleştirilmiş metni izin almaksızın VCD ve DVD formatında, hareketli resim ve animasyonlarla zenginleştirip birçok sanatçıya okutarak işlemiş; diğer davalı şirket aracılığıyla çoğaltıp satışa sunmuştur. Davacı, metnin tamamı alınmayarak işlenmesi suretiyle eserin bütünlüğünün bozulduğunu ve adının belirtilmediğini ileri sürerek FSEK 68 uyarınca telif tazminatı ile FSEK 70/1 uyarınca manevi tazminat istemiştir.
Karar: Mahkeme, davalıların davacıya ait işleme eseri izinsiz olarak VCD ve DVD formatında hazırlayarak satışa sundukları gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar vermiş; FSEK 68 uyarınca telif tazminatı ile manevi tazminatın temerrüt faiziyle birlikte davalılardan tahsiline hükmetmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, dosya içeriğine ve mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre davalıların tüm temyiz itirazlarını yerinde görmemiş ve hükmü oy birliğiyle onamıştır.
“davalıların davacıya ait işleme eseri izinsiz olarak VCD – DVD formatında hazırlayarak satışa sundukları gerekçesiyle, davanın kısmen kabulüne ... karar verilmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Asıl metnin serbest olması, onu sadeleştiren veya işleyen kişinin haklarını ortadan kaldırmaz. Başkasının sadeleştirmesini kullanmak izin gerektirir; asıl metinden yeni bir işlenme yapmak ise serbesttir.
Not: Alıntı, Dairenin uygun bularak onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir. Karar buraya, FSEK 31 ve 32 kapsamındaki serbest metinlerin işlenmesiyle oluşan ürünün ayrıca korunduğunu göstermesi nedeniyle alınmıştır.
Atıf yükümlülüğü
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
İktibas, atıfla yapılan bedelsiz bir alıntıdır; atıf yapılmaması hâlinde alıntı intihale dönüşür
Olay: Bir araştırmacı, kaleme aldığı kitabın bir televizyon belgeselinde kaynak gösterilmeksizin kullanıldığını ileri sürerek tecavüzün tespiti, durdurulması ve maddi ile manevi tazminat istemiştir. Davalılar, kullanımın iktibas serbestisi kapsamında kaldığını savunmuştur.
Karar: Kurul, iktibasın kelime anlamı itibariyle alıntı olduğunu; bir eserden yapılan iktibasın bedelsiz ve iade edilmek üzere yapılmış bir alıntı olmakla iadenin, alınan eser sahibine yapılan atıfla gerçekleştiğini belirtmiştir. Atıf yapılmaması hâlinde yapılan alıntının intihale dönüştüğünü saptamıştır. İntihal incelemesinin dört aşamalı yapıldığını; sonraki eserin ilk eserden hareketle oluşturulup oluşturulmadığı, benzerliğin hususiyet taşıyan bölüme ilişkin olup olmadığı ve tespit edilen benzerliğin FSEK 35'teki iktibas serbestisi veya esinlenme kapsamında kalıp kalmadığının bir bütün olarak araştırılması gerektiğini açıklamıştır. Bilimsel gerçeklikler ile tarihî olgu ve olayların tüm insanlığın kullanımında olduğunu ve telif hakları kapsamında korunmadıklarını da vurgulayarak, eksik incelemeye dayalı direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“bir eserden yapılan iktibas, bedelsiz ve iade edilmek üzere yapılmış bir alıntı olmakla iade, alınan eser sahibine yapılan atıfla olur. Atıf yapılmaması hâlinde ise yapılan alıntı intihale dönüşür”
Ne anlama geliyor?
Haberde konuşmanın kime ait olduğunu belirtmek kuraldır. FSEK 32/2'deki muafiyet yalnızca hadisenin mahiyeti ve vaziyetin icabının adın zikrini gerektirmediği istisnai hâllerde işler.
Not: Kararın konusu FSEK 35'tir; buraya, FSEK 32/2'deki adın zikredilmemesi muafiyetinin istisnai niteliğini göstermesi nedeniyle alınmıştır.
Maddenin sistem içindeki yeri
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
FSEK 32, mali haklara genel menfaat mülahazasıyla getirilen sınırlamalar arasında yer alır
Olay: Bir markette internet radyosu yayını müşterilere dinletilmiş; meslek birliklerinin şikâyeti üzerine işletme sahibi hakkında FSEK 71/1 uyarınca dava açılmıştır. Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı suçun unsurlarının oluşup oluşmadığında ayrılmıştır.
Karar: Kurul, eser sahibinin haklarının mali ve manevi haklar olarak ikiye ayrıldığını, bu hakların Kanun'da sayılanlarla sınırlı olduğunu ve korumanın kapsamını kanun hükümlerinin içeriğinin tayin ettiğini belirtmiştir. Mali hakların kanunla getirilen sınırlamalarını altı başlıkta sıralamış; nutukları (m. 32) mevzuat ve içtihatlar, temsil serbestisi, seçme ve toplama eserler, iktibas serbestisi, gazete münderecatı ve haber ile birlikte "genel menfaat mülahazasiyle" getirilen sınırlamalar arasında göstermiştir. Somut olayda FSEK 71/1'deki suçun maddi unsurlarının oluştuğunu, ancak radyo yayınının içeriğine müdahale imkânı bulunmayan sanıkta kast bulunmadığından manevi unsurun gerçekleşmediğini kabul ederek Başsavcılık itirazını oy birliğiyle reddetmiştir.
“2- Genel menfaat mülahazasiyle; mevzuat ve içtihatlar (mad. 31), nutuklar ( mad. 32), temsil serbestisi (mad. 33), eğitim ve öğretim için seçme ve toplama eserler (mad. 34), iktibas serbestisi (mad. 35), gazete münderecatı (mad. 36), haber (mad. 37)”
Ne anlama geliyor?
FSEK 32 bir istisna hükmüdür ve koruduğu genel menfaatin gerektirdiği ölçüde uygulanır. Haber ve malumat verme amacı dışına çıkan kullanımlar kural rejimine döner.
Not: Kararın somut konusu FSEK 41 ve 71'dir; buraya, FSEK 32'nin sınırlamalar sistemindeki yerini göstermesi nedeniyle alınmıştır.
FSEK 32 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 2 — İlim ve edebiyat eserleri
- FSEK m. 6 — İşlenmeler ve derlemeler
- FSEK m. 14 — Umuma arz salahiyeti
- FSEK m. 15 — Adın belirtilmesi salahiyeti
- FSEK m. 21 — İşleme hakkı
- FSEK m. 30 — Amme intizamı mülahazasiyle
- FSEK m. 31 — Mevzuat ve içtihatlar
- FSEK m. 33 — Temsil serbestisi
- FSEK m. 35 — İktibas serbestisi
- FSEK m. 36 — Gazete münderecatı
- FSEK m. 37 — Haber
- FSEK m. 68 — Tecavüzün ref'i ve bedel
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Konuşmanın maddede sayılan ortamlardan birinde yapılıp yapılmadığını kontrol edin: meclis, resmî meclis ve kongre, mahkeme veya umumi toplantı.
- 2.Kapalı oturum ve özel toplantılardaki konuşmaların madde kapsamında olmadığını gözetin.
- 3.Serbestliğin haber ve malumat verme maksadına bağlı olduğunu; bu amaç dışına çıkan kullanımın izin gerektirdiğini hatırlayın.
- 4.Konuşmaları derleyip kitap, ses kaydı ürünü veya eğitim seti hâline getirmeden önce eser sahibinden izin alın.
- 5.Haberde konuşmanın kime ait olduğunu belirtin; FSEK 32/2'deki muafiyet istisnai hâllere özgüdür.
- 6.Başkasının sadeleştirmesini veya işlenmesini kullanırken izin alın; asıl metinden kendi işlenmenizi yapmak serbesttir.
- 7.İşlenmeyi değiştirirken bütünlüğü bozmamaya ve işleyenin adını belirtmeye dikkat edin.
- 8.Konuşma metni bir eser niteliğinde değilse telif değil haksız rekabet hükümlerinin gündeme gelebileceğini değerlendirin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.