FSEK Madde 37: Haberde Eserden Parça Kullanma

FSEK 37, haberin hazırlanışı sırasında bir eserden yararlanma koşullarını düzenler; haberin kendisinden iktibas FSEK 36'nın konusudur

Olay: Bir gazetecilik şirketi ile bir haber ajansı, kendilerine ait haberlerin rakip kurum ve kuruluşlar tarafından internet sitelerinde izinsiz yayınlandığını ileri sürerek haksız rekabet tazminatı davaları açmıştır. İlk derece mahkemeleri Fikrî ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle davaları reddetmiş; bölge adliye mahkemesi daireleri arasında görev uyuşmazlığı doğmuştur.

Karar: Daire, FSEK 36 ve 37'nin metinlerini aktararak iki hükmün işlevini ayırmıştır: FSEK 36 yayımlanmış bir haberin kendisinden iktibas koşullarını düzenlerken, FSEK 37 haberin hazırlanışı veya yapılması sırasında bir eserden hangi koşullarda iktibas suretiyle yararlanılabileceğini belirler. Başka bir ifadeyle FSEK 36 eser niteliğinden bağımsız olarak haberden iktibası, FSEK 37 ise haber için bir eserden iktibası düzenler. FSEK 36/1'in atıf yaptığı hükmün mülga 5680 sayılı Basın Kanunu'nun 15. maddesi olduğunu, bu Kanun'un 5187 sayılı Basın Kanunu'nun 30. maddesiyle kaldırıldığını ve yürürlükteki Kanun'un 24. maddesinde "Yeniden Yayım" düzenlemesinin bulunduğunu saptamıştır. HMK 33 uyarınca hâkimin Türk hukukunu re'sen uygulamak zorunda olduğunu, hukuki nitelendirmenin hâkime ait bulunduğunu belirterek, haberin eser mahiyeti taşıyıp taşımadığı ve korumanın kapsamı bakımından değerlendirme yapılması gerektiğinden ihtisas mahkemesinin görevli olduğu sonucuna varmış ve uyuşmazlığı oy çokluğuyla gidermiştir.

“36. madde yayınlanmış bir haberin kendisinden iktibas koşullarını düzenlerken 37. madde haberin hazırlanışı veya yapılması sırasında bir eserden hangi koşullarda iktibas suretiyle yararlanılabileceğini belirler.”

Not: Karar, 5235 sayılı Kanun'un 35/4. maddesi uyarınca bölge adliye mahkemesi hukuk daireleri arasındaki uyuşmazlığın giderilmesine ilişkindir ve oy çokluğuyla kesin olarak verilmiştir. Asliye ticaret mahkemesinin görevli olduğu yönündeki görüş karşı oydadır ve yukarıdaki özete alınmamıştır.

Bir yazının eser niteliğinde olmadığı tespit edilmişse izinsiz çoğaltma FSEK 36 ve 37 istisnaları kapsamında görülemez; FSEK 84 ve haksız rekabet değerlendirilir

Olay: Bir spor yorumcusunun televizyonda yaptığı maç yorumları ile fotoğrafı, bir gazetenin internet sitesinde haber biçiminde kullanılmıştır. Mahkeme, yorumun hususiyet taşımadığı ve eser niteliğinde olmadığı; ayrıca FSEK 36 uyarınca günlük havadis ve haberlerin serbestçe iktibas olunabileceği ve yorum eser sayılsa dahi FSEK 37 istisnası içinde kaldığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.

Karar: Daire, yorumun eser niteliğinde olmadığına yönelik tespitleri yerinde bulmuş; ancak bir yazının eser niteliğinde olmadığı tespit edildiği hâlde izinsiz çoğaltma eyleminin, eserden doğan hakların istisnaları arasında sayılan FSEK 36 ve 37. maddeleri kapsamında görülmesini doğru bulmamıştır. FSEK'te sadece FSEK 1/B anlamında sahibinin hususiyetini yansıtan eserlerin korunmasının söz konusu olmadığını, haksız rekabet korumasının da bulunduğunu belirtmiştir. Yayın hakkının sözleşmeyle devredilmiş olduğu ve yorumların resim ile birlikte ticari maksatla kullanıldığı gözetilerek eylemin FSEK 84 ile Türk Ticaret Kanunu'nun 54 ve devamı maddeleri kapsamında haksız rekabete yol açıp açmadığının tartışılmamasını isabetsiz bulmuş ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“bir yazının eser niteliğinde olmadığı tespit edildiği halde, söz konusu yazının izinsiz olarak çoğaltılması eyleminin, eserden doğan hakların istisnaları arasında sayılan FSEK 36 ve 37. Maddeleri kapsamında görülmesi doğru olmamıştır.”

Eser parçasının reklam filminde kullanılması haber istisnası dışındadır; yazılı izin veya mali hak devri bulunmadıkça tecavüz oluşur

Olay: Bir tiyatro ve sinema sanatçısının 1995 öncesi bir filmdeki görüntüleri, hak zincirini üçüncü kişilerden devraldığını savunan bir kurumun reklam filminde kullanılmıştır. Sanatçı, umuma iletime izin vermediğini ileri sürerek tecavüzün ref'i ile FSEK 68 uyarınca tazminat istemiştir.

Karar: İlk derece mahkemesi, davacının filmde icracı sanatçı olduğunu; FSEK 52 kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığını; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığını ve farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliğiyle tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceğini belirlemiştir. Davacının bir sinema filmi için yapımcıyla sözleşme yaptığını, ancak bu filmdeki görüntülerinin reklam filmlerinde kullanılmasına dair bir muvafakatının bulunmadığını saptayarak izinsiz kullanımı mali haklara tecavüz saymış; tecavüzün ref'i ve önlenmesine, reklam filminin her türlü görsel iletişim aracında ve sinemalarda yayınlanmasının önlenmesine ve FSEK 68 uyarınca rayiç bedelin üç katı tazminata hükmetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde kararda isabetsizlik bulunmadığını belirterek oy birliğiyle onamıştır.

“davacının yapımcı ile sinema filmi için sözleşme yaptığı, bu filmdeki görüntülerinin reklam filmlerinde kullanılmasına dair bir muvafakatının bulunmadığı, bu nedenlerle davacının görüntülerinin davalıya ait reklam filminde izinsiz kullanımının FSEK'ten kaynaklanan mali haklarına tecavüz teşkil ettiği”

Not: Alıntı, Dairenin uygun bularak onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir. Karar buraya, haber istisnasının ticari kullanımları kapsamadığını göstermesi nedeniyle alınmıştır.

Haber istisnası, mali haklara genel menfaat mülahazasıyla getirilen sınırlamalar arasındadır ve kapsamını kanun hükmünün içeriği tayin eder

Olay: Bir markette internet radyosu yayını müşterilere dinletilmiş; meslek birliklerinin şikâyeti üzerine işletme sahibi hakkında FSEK 71/1 uyarınca dava açılmıştır. Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı suçun unsurlarının oluşup oluşmadığında ayrılmıştır.

Karar: Kurul, eser sahibine tanınan mali ve manevi hakların Kanun'da sayılanlarla sınırlı olduğunu ve korumanın kapsamını kanun hükümlerinin içeriğinin tayin ettiğini belirtmiştir. Mali hakların kanunla getirilen sınırlamalarını altı başlıkta sıralamış; haberi (m. 37) mevzuat ve içtihatlar, nutuklar, temsil serbestisi, seçme ve toplama eserler, iktibas serbestisi ve gazete münderecatı ile birlikte "genel menfaat mülahazasiyle" getirilen sınırlamalar arasında göstermiştir. Basamak sistemini açıklayarak eserin kişisel bağlantı bulunmayan çevrenin yararlanmasına sunulduğu anda hak sahibinin yeniden yararlanma hakkının doğduğunu saptamış; somut olayda suçun maddi unsurlarının oluştuğunu ancak kast bulunmadığından manevi unsurun gerçekleşmediğini kabul ederek Başsavcılık itirazını oy birliğiyle reddetmiştir.

“2- Genel menfaat mülahazasiyle; mevzuat ve içtihatlar (mad. 31), nutuklar ( mad. 32), temsil serbestisi (mad. 33), eğitim ve öğretim için seçme ve toplama eserler (mad. 34), iktibas serbestisi (mad. 35), gazete münderecatı (mad. 36), haber (mad. 37)”

Not: Kararın somut konusu FSEK 41 ve 71'dir; buraya, FSEK 37'nin sınırlamalar sistemindeki yerini ve istisnaların kanun metniyle sınırlı olduğunu göstermesi nedeniyle alınmıştır.