Kısa cevap · TMK 445
Vasi, vesayet altındaki küçüğün bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri alır ve bu konuda ana ve babanın yetkilerine sahiptir; kısıtlıyı korumak ve bütün kişisel işlerinde ona yardım etmekle yükümlüdür (TMK 445, 447). Küçüğün koruma amacıyla bir kuruma yerleştirilmesine vasinin başvurusu üzerine vesayet makamı karar verir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde vasi karar verip durumu hemen bildirir (TMK 446). Vesayet altındaki kişinin bakımevi, huzurevi veya hastane gibi bir eğitim, bakım ya da sağlık kurumuna yerleştirilmesi sulh hukuk mahkemesinin iznine bağlıdır (TMK 462/13). Yargıtay'a göre vasi kısıtlıyla görüşmeyi engellerse yakınlar aile mahkemesine değil, vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine başvurur. Vasiye kısıtlıdan organ nakli için izin verilemez; kısıtlıyı kendi hâline bırakan vasi hakkında ise terk suçunun (TCK 97) oluşup oluşmadığı tartışılmalıdır.
Bu sayfada neler var? (12 bölüm)
- TMK 445 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Anne Babası Olmayan Çocuğa Vasi Ne Yapar? Bakım, Eğitim ve Ana-Baba Yetkileri (TMK 445)
- Çocuğun Koruma Amacıyla Kuruma Yerleştirilmesi: Kim Karar Verir, 16 Yaş Sınırı (TMK 446)
- Vasinin Kısıtlıya Karşı Görevi: Koruma, Bakım ve Kişisel İşlerde Yardım (TMK 447)
- Vasi Kısıtlıyla Görüştürmüyorsa: Kişisel İlişki Davası Hangi Mahkemede Açılır?
- Kısıtlının Ameliyatına Kim Onay Verir? Tıbbi Müdahale ve Organ Bağışı Yasağı
- Kısıtlıyı Huzurevine veya Bakımevine Yerleştirme: İzin, Acele Hâl ve Görevli Mahkeme
- TMK 445 Yargıtay kararları
- TMK 445 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Kişiye özen
- Vasinin vesayet altındaki kişinin bakımı, eğitimi, korunması ve kişisel işlerinde ona yardım etme görevi (TMK 445-447; Tüzük m. 15).
- Ana ve baba yetkileri
- Vesayet altındaki küçüğün bakımı ve eğitimi konusunda vasiye tanınan, vesayet dairelerinin izin yetkileriyle sınırlı yetkiler (TMK 445/2).
- Kuruma yerleştirme izni
- Vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi için sulh hukuk mahkemesinden alınan izin (TMK 462/13).
- Koruma amacıyla yerleştirme
- Küçüğün veya kısıtlının korunması amacıyla bir kuruma yerleştirilmesi veya orada alıkonulması; usulde TMK 432-437 uygulanır (TMK 446-447).
- Kısıtlıyla kişisel ilişki
- Kısıtlının yakınlarıyla görüşmesinin düzenlenmesi; Yargıtay'a göre vesayet makamının alacağı bir koruma önlemidir.
- Terk suçu
- Yaşı veya hastalığı nedeniyle kendini idare edemeyen ve koruma ve gözetim yükümlülüğü altında bulunan kişiyi kendi hâline bırakma (TCK 97).
Bir bakışta TMK 445
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Küçüğün bakımı | Vasi küçüğün bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri alır; bu konuda ana ve babanın yetkilerine sahiptir. | TMK m. 445 |
| Saklı izinler | Yerleşim yeri değişikliği, kuruma yerleştirme, çıraklık sözleşmesi, sanat veya meslekle uğraşma vesayet makamının iznine bağlıdır. | TMK m. 412, 462/7, 12-14 |
| Velayet kime verilir? | Velayet yalnız ana ve babaya aittir; dede veya nine velayet değil vasilik alabilir. | TMK m. 335, 404; 2. HD 11.03.2008 |
| Korunan çocuğa vasi | Korunma kararı alınan ve velayet altında olmayan çocuğa, çocuğun verildiği kişi, uygun bir aile üyesi veya koşulları taşıyorsa kurum müdürü vasi atanabilir. | Tüzük m. 13 |
| Küçüğü kuruma yerleştirme | Vasinin başvurusu üzerine vesayet makamı; gecikmesinde sakınca varsa vasi karar verir ve hemen bildirir. | TMK m. 446/1 |
| 16 yaş sınırı | On altı yaşını doldurmamış çocuk kuruma yerleştirme konusunda mahkemeye bizzat başvuramaz. | TMK m. 446/3 |
| Koruma kararı ve vasi | Vesayet altındaki küçük hakkında koruma kararı istenirken husumet vasiye yöneltilir ve önce 462/13 izni alınır. | 2. HD 26.03.2012 |
| Kısıtlının korunması | Vasi kısıtlıyı korur ve bütün kişisel işlerinde ona yardım eder; yıllık raporda kişinin yaşam tarzı ve yerleşim yeri de gösterilir. | TMK m. 447/1; Tüzük m. 15, 21 |
| Acele yerleştirme | Gecikmesinde sakınca varsa vasi kısıtlıyı TMK 432-437'ye göre bir kuruma yerleştirebilir ve hemen bildirir. | TMK m. 447/2 |
| Görüşme engeli | Vasinin engellediği görüşme için yakınlar vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine başvurur; aile mahkemesi görevli değildir. | 2. HD 11.06.2026; 20. HD 15.03.2016 |
| Görüşme kararına itiraz | Sulh hukukun kararına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilir; denetim makamının kararı kesindir. | TMK m. 488; 2. HD 20.06.2007 |
| Tıbbi müdahale | Kısıtlı hastada vasiden izin alınır; vasi rıza vermez ve müdahale tıbben gerekliyse mahkeme karar verir; acil durumlar saklıdır. | Hasta Hakları Yön. m. 24; TMK m. 487 |
| Organ bağışı | Kısıtlıdan organ nakli için vasiye izin ve yetki verilemez. | TMK m. 23; 2238 s.K. m. 5-6; 18. HD 06.03.2014 |
| Kısıtlıyı terk | Kısıtlıyı kendi hâline bırakan vasinin eylemi bakımından şikâyete bağlı olmayan terk suçu tartışılmalıdır. | TCK m. 97; 4. CD 18.02.2021 |
| Kurumun koruma istemi | Sosyal hizmet kurumunun bakıma muhtaç yetişkin için yerleştirme ve koruma istemi aile mahkemesinde görülür. | 4787 s.K. m. 6/1-c; 20. HD 16.01.2017 |
| İhmalde önlem | Görevini ağır surette savsaklayan vasi görevden alınır; acele hâllerde işten el çektirilip kayyım atanabilir. | TMK m. 483-486 |
TMK 445 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Üçüncü Kısım: Vesayet › İkinci Bölüm: Vesayetin Yürütülmesi · Birinci Ayırım: Vasinin Görevleri › B. Özen ve temsil › I. Kişiye özen (445 küçüklerde genel olarak · 446 koruma amacıyla kuruma yerleştirme · 447 kısıtlılarda)
Kişiye özen: küçüklerde bakım ve eğitim, küçüklerin kuruma yerleştirilmesi, kısıtlının korunması ve kişisel işlerinde yardım (m. 445-447) — Madde 445
- (1)Vesayet altındaki kişi küçük ise, vasi onun bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür.
- (2)Vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, vasi bu konuda ana ve babanın yetkilerine sahiptir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 445-447 bu tarihte yürürlüğe girmiş ve o tarihten bu yana değiştirilmemiştir. Vasinin genel görevi ve yıllık raporun içeriği Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzükte (RG 10.08.2003, S. 25195) ayrıca düzenlenmiştir. |
Anne Babası Olmayan Çocuğa Vasi Ne Yapar? Bakım, Eğitim ve Ana-Baba Yetkileri (TMK 445)
Vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, vasi bu konuda ana ve babanın yetkilerine sahiptir.
Velayet değil vesayet. Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır (TMK 404). Yargıtay, velayetin evlat edinme hâli dışında yalnız ana ve babaya ait olduğunu, bu nedenle torunun velayetinin dedeye verilemeyeceğini; velayeti kaldıran mahkemenin vasi atamayıp küçüğün vesayet altına alınması için sulh hukuk mahkemesine bildirimde bulunması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 11.03.2008, E. 2007/19530, K. 2008/3196). Dede, nine, hala veya ağabey gibi bir yakın, çocuğa ancak vasi olarak atanabilir (TMK 413-414).
Vasinin yetkileri. Vasi, küçüğün bakımı ve eğitimi konusunda ana ve babanın yetkilerine sahiptir; çocuğun günlük bakımına ve okul hayatına ilişkin kararları bu yetkiyle verir. Vasi ayrıca küçüğün kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korur ve onu hukuki işlemlerde temsil eder (TMK 403). Ancak bu yetkiler vesayet dairelerinin izin yetkileriyle sınırlıdır: küçüğün yerleşim yerinin değiştirilmesi (TMK 412/1, 462/14), bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi (TMK 462/13), çıraklık sözleşmesi yapılması (TMK 462/12) ve bir sanat veya meslekle uğraşması (TMK 462/7) sulh hukuk mahkemesinin iznine bağlıdır.
Devlet korumasındaki çocuk. Korunmaya muhtaç çocuk hakkında korunma kararı alınmışsa ve çocuk velayet altında değilse, vesayet makamı çocuğun verildiği kişiyi, ailesinde uygun gördüğü birini ya da vasilik koşullarını taşıyorsa kurum müdürünü veya başka bir kişiyi vasi atar; vasi olarak atanan kurum müdürü çocuğun bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür (Tüzük m. 13).
Çocuğun Koruma Amacıyla Kuruma Yerleştirilmesi: Kim Karar Verir, 16 Yaş Sınırı (TMK 446)
Bunun dışında usul ve yetkiyle ilgili konularda kısıtlı olsun veya olmasın erginlerin korunması amacıyla özgürlüklerinin kısıtlanmasına ilişkin hükümler uygulanır.
Onaltı yaşını doldurmamış çocuk bu konuda mahkemeye bizzat başvuramaz.
Karar mercii. Vesayet altındaki küçüğün koruma amacıyla bir kuruma yerleştirilmesine kural olarak vasinin başvurusu üzerine sulh hukuk mahkemesi karar verir. Beklemenin çocuğa zarar vereceği acele hâllerde vasi kararı kendisi verir ve durumu hemen vesayet makamına bildirir. Usul ve yetki bakımından erginlerin koruma amacıyla özgürlüğünün kısıtlanmasına ilişkin kurallar uygulanır (TMK 432-437); bu kurallar arasında yerleştirilen kişi veya yakınlarının on gün içinde denetim makamına itiraz hakkı da vardır (TMK 435).
On altı yaş sınırı. Hüküm, on altı yaşını doldurmamış çocuğun bu konuda mahkemeye bizzat başvuramayacağını öngörür; bu yaşı dolduran çocuk bakımından böyle bir sınırlama yoktur. Daha küçük çocuk adına itiraz, yakınları tarafından yapılabilir (TMK 435).
Koruma kararı ve vasi. Yargıtay, yaş küçüklüğü nedeniyle vesayet altına alınan küçükler hakkında aile mahkemesinden koruma kararı istenen bir dosyada, önce husumetin küçüklerin vasisine yöneltilmesi ve kuruma yerleştirme için vesayet makamının izninin alınması, ancak bundan sonra koruma istemi hakkında karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 26.03.2012, E. 2011/13905, K. 2012/7130).
Vasinin Kısıtlıya Karşı Görevi: Koruma, Bakım ve Kişisel İşlerde Yardım (TMK 447)
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde vasi, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasına ilişkin hükümlere göre kısıtlıyı bir kuruma yerleştirebilir veya orada alıkoyabilir ve durumu derhal vesayet makamına bildirir.
Görevin kapsamı. Vasi yalnız malları yönetmez; kısıtlının bakımına, kişilik haklarının korunmasına ve hukuki işlemlerde temsiline ilişkin gereken özeni de göstermek zorundadır (Tüzük m. 15). Kısıtlı görüşlerini oluşturabiliyor ve açıklayabiliyorsa vasi önemli işlerde karar vermeden önce olanak ölçüsünde onun görüşünü alır; kısıtlının işi uygun bulması vasiyi sorumluluktan kurtarmaz (TMK 450). Vasinin her yıl vereceği hesap raporuna, malvarlığı hesaplarının yanı sıra kısıtlının yaşam tarzı, yerleşim yeri ve mesleki eğitimi hakkında ayrıntılı bilgi de yazılır (Tüzük m. 21; TMK 438-444 şerhi).
Kısıtlıyı yalnız bırakan vasi. Vasi görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla kısıtlıya verdiği zarardan sorumludur (TMK 467). Görevini ağır surette savsaklayan vasi görevden alınır; ayırt etme gücüne sahip kısıtlı veya her ilgili bunu isteyebilir, vesayet makamı da sebebi başka yoldan öğrenirse vasiyi kendiliğinden görevden almakla yükümlüdür (TMK 483-484). Gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde vesayet makamı vasiye geçici olarak işten el çektirip bir kayyım atayabilir (TMK 486). Yargıtay, yürüyemeyen kısıtlıyı köydeki evine bırakıp giden ve kısıtlının evinde yalnızken öldüğü dosyada, eylemin şikâyete bağlı olmayan terk suçunu (TCK 97) oluşturup oluşturmadığı tartışılmadan şikâyet yokluğundan düşme kararı verilmesini bozmuştur (Yargıtay 4. CD, 18.02.2021, E. 2020/27941, K. 2021/4925).
Vasi Kısıtlıyla Görüştürmüyorsa: Kişisel İlişki Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Aile mahkemesi değil, sulh hukuk. Yargıtay'a gelen dosyalarda kısıtlının çocukları, kardeşleri veya babası, vasinin kısıtlıyla görüşmelerini engellediğini ileri sürmüştür. Yargıtay'a göre ergin kısıtlının şahsına, bakımına ve üçüncü kişilerle ne zaman ve nasıl görüşeceğine ilişkin düzenlemeler vesayet hukukunun konusudur; çocuklarla kişisel ilişkiyi düzenleyen TMK 325 velayet altındaki küçükler içindir. Bu nedenle kısıtlı kardeşle kişisel ilişki kurulması isteminde aile mahkemesinde esasa girilerek verilen karar görev yönünden bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 11.06.2026, E. 2026/3240, K. 2026/6481). Davacı istemini "kişisel ilişki" diye adlandırsa ve vasinin görevini kötüye kullandığını ileri sürmese bile, hukuki nitelendirme hâkime ait olduğundan istem vasinin eylem ve işlemlerine karşı şikâyet sayılmış ve sulh hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir (Yargıtay 20. HD, 15.03.2016, E. 2016/2383, K. 2016/3224; TMK 461/1). Baba aile mahkemesindeki kişisel ilişki davası sırasında kısıtlandığında da görevsizlik kararı verilmesi ve husumetin vasiye yöneltilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 01.07.2013, E. 2013/13444, K. 2013/18360).
Karara itiraz. Kısıtlı ile yakını arasında kişisel ilişki kurulması kısıtlıyı korumaya yönelik bir önlemdir; vesayet makamı kişinin korunması için gerekli diğer önlemleri de almakla yükümlüdür (TMK 487). Sulh hukuk mahkemesinin bu konudaki kararına karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına (asliye hukuk mahkemesi) itiraz edilir ve denetim makamının kararı kesindir (TMK 488); bu nedenle Yargıtay temyiz dilekçelerini inceleme dışı bırakmıştır (Yargıtay 2. HD, 20.06.2007, E. 2007/9282, K. 2007/10462; Yargıtay 18. HD, 11.04.2013, E. 2013/3303, K. 2013/6111).
Kısıtlının Ameliyatına Kim Onay Verir? Tıbbi Müdahale ve Organ Bağışı Yasağı
Tıbbi müdahalede vasinin izni. Hasta Hakları Yönetmeliğine göre tıbbi müdahalelerde hastanın rızası gerekir; hasta küçük veya kısıtlı ise velisinden veya vasisinden izin alınır. Vasinin rızasının yeterli olduğu hâllerde bile kısıtlı hasta, anlayabileceği ölçüde dinlenerek bilgilendirme sürecine ve tedavisiyle ilgili kararlara katılır. Vasi rıza vermez ve müdahale tıbben gerekliyse, vesayet altındaki hastaya müdahale TMK 487 uyarınca mahkeme kararına bağlıdır. Hayati tehlikenin bulunduğu ve bilincin kapalı olduğu acil durumlarda ise müdahale rızaya bağlı değildir (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 24).
Organ bağışına izin verilemez. İnsan kökenli biyolojik maddelerin alınması ve nakli ancak kişinin yazılı rızasıyla mümkündür (TMK 23). Organ ve doku alınabilmesi için vericinin on sekiz yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip olması ve rızasını kanundaki şekilde kendisinin açıklaması gerekir (2238 sayılı Kanun m. 5-6). Yargıtay, kısıtlıdan kardeşine böbrek nakli yapılabilmesi için vasiye izin ve yetki veren sulh hukuk mahkemesi kararını, kanun koyucunun vasinin yapamayacağı ve izinle yapabileceği işleri tek tek saydığını ve mevzuatın emredici hükümlerini gerekçe göstererek kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 18. HD, 06.03.2014, E. 2013/16178, K. 2014/3998).
Kısıtlıyı Huzurevine veya Bakımevine Yerleştirme: İzin, Acele Hâl ve Görevli Mahkeme
Kural: sulh hukuk mahkemesinin izni. Vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK 462/13). Vasi bu izni kısıtlının dosyasının bulunduğu sulh hukuk mahkemesinden ister. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde vasi, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasına ilişkin kurallara göre kısıtlıyı bir kuruma yerleştirebilir, ancak durumu hemen vesayet makamına bildirmelidir (TMK 447/2).
Vasi ilgilenmiyorsa. Yargıtay'ın yetki uyuşmazlığını çözdüğü bir dosyada, tedavi gören kısıtlının vasisinin kendisiyle ilgilenmediğini bildiren hastanenin istemi üzerine vesayet makamı, taburculuk sonrasında kısıtlının bir bakımevine yerleştirilmesi için TMK 462/13 uyarınca hastanenin sosyal hizmet uzmanına izin ve yetki vermiştir; yerleşim yeri değişikliğine izin verilmedikçe dosyada ilk vesayet makamı yetkili kalmıştır (Yargıtay 5. HD, 09.02.2026, E. 2025/16668, K. 2026/1922). Bakımevine veya huzurevine yerleşmenin yetkiye etkisi için TMK 411-412 şerhine bakınız.
Kurumun koruma istemi: aile mahkemesi. Sosyal hizmet kurumunun, bakıma muhtaç ve yakınları kendisine bakmak istemeyen engelli bir yetişkinin bakım merkezine yerleştirilmesi için yaptığı koruma istemi ise aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi yetişkinleri sosyal hizmet kurumlarına ve huzurevlerine yerleştirme tedbirlerini alabilir (4787 sayılı Kanun m. 6/1-c; Yargıtay 20. HD, 16.01.2017, E. 2016/14226, K. 2017/60; vasinin istemiyle korunma kararı da istenen bir dosyada aynı yönde Yargıtay 17. HD, 26.06.2009, E. 2009/3224, K. 2009/4660). Kısıtlanıp ana ve babasının velayeti altında bırakılan ergin çocuk için bakımevine yerleştirme izni de velayet hükümlerine göre aile mahkemesinde istenir (TMK 396 şerhi).
Korunmaya muhtaç kişi. Korunmaya muhtaç kişilerin bakımı bununla yükümlü kurumlarca sağlanır ve kurumlar yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir (TMK 366).
TMK 445 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 7 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 7 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: kısıtlıyla görüşmede görev ve itiraz (2. Hukuk Dairesi 2007 ve 2026), organ nakli (18. Hukuk Dairesi 2014), kısıtlıyı terk (4. Ceza Dairesi 2021), vesayet altındaki küçüklerin kuruma yerleştirilmesi (2. Hukuk Dairesi 2012), velayetin dedeye verilemeyeceği (2. Hukuk Dairesi 2008) ve kurumun koruma isteminde görev (20. Hukuk Dairesi 2017). Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. ATIF NOTLARI: Kurum istemiyle yerleştirmede ayrıca izin gerekip gerekmediğine ve velayette bırakılan kısıtlının bakımevine yerleştirilmesinde göreve ilişkin iki oy çokluklu 2. Hukuk Dairesi kararı ile dede ve torun arasındaki vesayete ilişkin oy çokluklu bir Hukuk Genel Kurulu kararı kullanılmamıştır. Kişi, yer, kurum bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Kısıtlıyla görüşme
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Ergin kısıtlı kardeşle kişisel ilişki kurulması istemi vesayet hukukuna ilişkindir; görevli mahkeme vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesidir, aile mahkemesi değildir
Olay: Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan kişiye kardeşlerinden biri vasi atanmıştır. Diğer kardeş, vasinin kısıtlı kardeşiyle görüşmesini haksız olarak engellediğini ileri sürerek aile mahkemesinde kişisel ilişki kurulmasını istemiştir. Aile mahkemesi belirli gün ve saatlerde kişisel ilişki kurulmasına karar vermiş, bölge adliye mahkemesi kararı yalnız yargılama giderleri yönünden düzeltmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, üçüncü kişilerle kişisel ilişkiyi düzenleyen TMK 325'in velayet altındaki küçüklere ilişkin olduğunu, uyuşmazlığın ise vesayet altındaki ergin bir kısıtlıya ilişkin bulunduğunu belirtmiştir. TMK 447, 466 ve 487'yi aktararak kısıtlının kimlerle ve nasıl görüşeceğinin koruyucu yardım, gözetim ve bakım kapsamında olduğunu, bu konuda karar verme görevinin vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ait olduğunu açıklamıştır. Görev dava şartı olduğundan davanın görevsizlik nedeniyle usulden reddi gerekirken esasa girilmesini doğru bulmayarak bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“vesayet altındaki ergin kısıtlının şahsına, bakımına ve üçüncü kişilerle hangi zamanlarda ve ne şekilde kişisel ilişki kurulacağına ilişkin düzenlemeler vesayet hukukunun konusunu oluşturmaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Vasi kısıtlı yakınınızla görüşmenizi engelliyorsa aile mahkemesine değil, vesayet dosyasının bulunduğu sulh hukuk mahkemesine başvurun.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda TMK 447'nin metni aktarılırken küçük bir ifade farkı bulunmaktadır; sayfadaki kanun metni resmî metindir. Kişi, yer bilgileri ve doğum tarihi aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Kısıtlı ile babası arasında kişisel ilişki kurulması kısıtlıyı korumaya yönelik bir önlemdir; sulh hukuk mahkemesinin bu konudaki kararına karşı yol denetim makamına itirazdır ve denetim makamının kararı kesindir
Olay: Kısıtlanan kadına eşi vasi atanmıştır. Kısıtlının babası, vasinin kızıyla görüşmesini engellediğini ileri sürerek kişisel ilişki kurulmasını istemiş; sulh hukuk mahkemesi istemi kabul ederek kısıtlı ile babası arasında kişisel ilişki kurulmasına karar vermiş ve karar temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 447/1 uyarınca vasinin kısıtlıyı korumak ve bütün kişisel işlerinde ona yardım etmekle, TMK 466 uyarınca iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlü olduğunu ve vesayet makamının kişinin korunması için gerekli önlemleri alacağını (TMK 487) belirtmiştir. Vesayet makamının kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilebileceğini ve denetim makamının kararının kesin olduğunu (TMK 488) açıklayarak temyiz dilekçesini görev yönünden reddetmiş ve dosyayı oy birliğiyle mahkemesine geri çevirmiştir.
“Kısıtlı ile davacı (babası) arasında kurulan kişisel ilişki, kısıtlıyı korumaya yöneliktir.”
Ne anlama geliyor?
Sulh hukuk mahkemesi görüşme konusunda karar verdiyse, bu karara karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine itiraz edin.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde: 18. HD 11.04.2013, E. 2013/3303, K. 2013/6111. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Sağlık ve vücut bütünlüğü
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
İşlemin anlam ve sonuçlarını kavrayamayan kısıtlıdan kardeşine böbrek nakli için vasiye izin ve yetki verilemez; bu iş vesayet makamının izin verebileceği işler arasında değildir
Olay: Kısıtlıya kardeşi vasi atanmıştır. Vasi, kısıtlının diğer kardeşine böbrek nakli yapılabilmesi için sulh hukuk mahkemesine başvurmuştur. Mahkeme, bir böbreğin alınmasının kısıtlının yaşam boyu vücut fonksiyonları için yeterli olacağını, ancak kısıtlıdaki akıl zayıflığının işlemin anlam ve sonuçlarını kavramasına engel olduğunu bildiren uzman raporuna dayanarak vasiye izin ve yetki vermiş, karar temyiz edilmeden kesinleşmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, Anayasa'nın 17. maddesindeki vücut bütünlüğü güvencesini, insan kökenli biyolojik maddelerin ancak yazılı rıza üzerine alınabileceğini öngören TMK 23'ü, on sekiz yaşını doldurmamış ve mümeyyiz olmayan kişilerden organ alınmasını yasaklayan 2238 sayılı Kanunun 5. maddesini ve vasinin görev ve yetkilerini düzenleyen TMK 403, 447-449 ve 462-463'ü aktarmıştır. Kanun koyucunun vasinin yapamayacağı işleri ve izinle yapabileceği işleri tek tek saydığını, mevzuatın emredici hükümleri karşısında vasiye böbrek nakli için izin ve yetki verilmesinin kanuna aykırı olduğunu belirterek kararı kanun yararına ve sonuca etkili olmamak üzere oy birliğiyle bozmuştur.
“Yasa koyucu, vasinin yapmasının yasak olduğu iş ve işlemleri, vesayet makamının izni gereken haller ile vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izninin gerekli olduğu halleri açıkça saymakla, bunun dışındaki iş ve işlemlerin yapılamayacağını da göstermiştir.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlı bir yakınınızdan organ nakli için mahkemeden vasiye izin alınamaz; canlı vericinin rızasını kanundaki şekilde bizzat açıklaması gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir kanun yararına bozma kararıdır; bozma sonuca etkili değildir. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Vasinin bakım yükümlülüğü
Yargıtay 4. Ceza Dairesi
Kısıtlının bakımı ve korunması için önlem almakla yükümlü vasi, yürüyemeyen kısıtlıyı yalnız bırakırsa eylemin TCK 97'deki terk suçunu oluşturup oluşturmadığı tartışılmalıdır; şikâyete bağlı TCK 233/1 gerekçesiyle düşme kararı verilemez
Olay: Vasi, yürüyemeyen kısıtlıyı köydeki evine bırakıp gitmiştir. Kısıtlı evinde tek başına yaşamış, yiyecek, içecek ve ilaç ihtiyacını komşuları karşılamış ve bir süre sonra evinde yalnızken ölmüştür. Ceza mahkemesi, aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçu şikâyete bağlı olduğundan vasi hakkındaki davayı şikâyet yokluğu nedeniyle düşürmüştür.
Karar: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, TCK 97'deki terk suçunun, yaşı veya hastalığı nedeniyle kendini idare edemeyen ve koruma ve gözetim yükümlülüğü altında bulunan kişinin kendi hâline bırakılmasıyla oluştuğunu, failin bu kişi üzerinde kanundan veya sözleşmeden doğan koruma ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişi olduğunu açıklamıştır. TMK 447 uyarınca vasinin kısıtlının bakımı ve korunması için gerekli önlemleri alma yükümlülüğü bulunduğunu belirtmiş; tanık beyanı ve kolluk tutanağındaki tespitler karşısında eylemin terk suçunu oluşturup oluşturmadığı tartışılmadan şikâyet yokluğundan düşme kararı verilmesini kanuna aykırı bularak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Buna göre vasi kısıtlının bakımı ve korunması için asgari dikkat ve özen göstererek gerekli önlemleri alma yükümlülüğü bulunmaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlıyı yalnız bırakan vasi, görevden alınma ve tazminat sorumluluğunun yanında şikâyete bağlı olmayan terk suçu iddiasıyla da karşılaşabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir bozma kararıdır; sanığın suçlu olup olmadığına ilişkin nihai bir tespit içermez. Kararda özen yükümlülüğü için TMK 445'e atıf yapılmıştır; genel özen yükümlülüğü TMK 466'da düzenlenmiştir. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Kuruma yerleştirme
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vesayet altındaki küçükler hakkında koruma kararı istendiğinde husumet vasiye yöneltilmeli ve küçüklerin bir kuruma yerleştirilmesi için önce vesayet makamının izni alınmalıdır
Olay: Yaş küçüklüğü nedeniyle vesayet altına alınan iki küçük hakkında aile mahkemesinden koruma kararı istenmiştir. Aile mahkemesi, küçüklerin vasisini davaya katmadan ve vesayet makamının iznini aramadan hüküm kurmuştur.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, küçüklerin TMK 404 uyarınca vesayet altına alındığını ve vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesinin vesayet makamının iznine bağlı olduğunu (TMK 462/13) belirtmiştir. Önce husumetin küçüklerin vasisine yöneltilmesi, delillerinin toplanması ve vesayet makamının izninin alınması, ancak bundan sonra koruma istemi hakkında karar verilmesi gerektiğini açıklayarak eksik hasım ve eksik incelemeyle kurulan hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“öncelikle davada husumetin küçüklerin vasisine yöneltilmesi, göstermesi halinde delillerinin toplanması ve Türk Medeni Kanununun 462/13. maddesi gereğince vesayet makamının izninin alınması, bundan sonra koruma talebiyle ilgili karar verilmesi gerekir.”
Ne anlama geliyor?
Vasisi olan bir çocuk hakkında koruma kararı istenirken vasi davaya katılmalı ve sulh hukuk mahkemesinin yerleştirme izni alınmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi
Sosyal hizmet kurumunun bakıma muhtaç engelli bir yetişkinin bakım merkezine yerleştirilmesi için yaptığı koruma istemi aile hukuku hükümleriyle sıkı sıkıya bağlantılıdır ve aile mahkemesinde görülür
Olay: Sosyal hizmet merkezi, ruhsal ve fiziksel engeli bulunan ve yakınları kendisine bakmak istemeyen bir kişinin kısıtlanarak vasi atanmasını ve bir bakım merkezine yerleştirilmesine izin verilmesini istemiştir. Sulh hukuk mahkemesi istemin 2828 sayılı Kanun uyarınca korunma kararına ilişkin olduğu gerekçesiyle; aile mahkemesi ise kısıtlama ve vasi atama istemini ayırdıktan sonra yerleştirme isteminin TMK 462 kapsamında izin niteliğinde olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir.
Karar: Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, aile mahkemelerinin TMK'nın vesayete ilişkin üçüncü kısmı dışındaki aile hukuku dava ve işlerine baktığını (4787 m. 4) hatırlatmıştır. TMK 366 uyarınca korunmaya muhtaç kişilerin bakımının bununla yükümlü kurumlarca sağlanacağını ve bakım görevinin 2828 sayılı Kanunla kuruma verildiğini belirterek kurumun istemini aile hukuku hükümleriyle sıkı sıkıya bağlantılı saymıştır. Aile mahkemesinin yetişkinleri sosyal hizmet kurumlarına ve huzurevlerine yerleştirme tedbirlerini alabileceğini (4787 m. 6/1-c) kabul ederek aile mahkemesini oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir.
“4787 sayılı Kanunun 6/1-c maddesi uyarınca, Aile Mahkemeleri, görev alanına giren konularda, yetişkinler hakkında, sosyal hizmet kurumlarına, huzurevlerine veya benzeri yerlere yerleştirme şeklindeki tedbirleri alabileceklerinden koruma kararı talebi ile ilgili davalar Aile Mahkemelerinin görevi kapsamındadır.”
Ne anlama geliyor?
Kurum bakıma muhtaç bir yetişkin için koruma ve yerleştirme kararı isteyecekse aile mahkemesine; vasi vesayet altındaki kişiyi bir kuruma yerleştirmek için izin isteyecekse sulh hukuk mahkemesine başvurur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde, vasinin istemiyle korunma kararı da istenen bir dosyada: 17. HD 26.06.2009, E. 2009/3224, K. 2009/4660. Vesayet altındaki kişi için vasinin TMK 462/13 uyarınca istediği yerleştirme izni ise kanun gereği vesayet makamının işidir. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Küçüğün vasisi
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayet, evlat edinme hâli dışında yalnız ana ve babaya ait olduğundan dedeye verilemez; velayeti kaldıran mahkeme vasi atamaz, küçüğün vesayet altına alınması için vesayet makamına bildirimde bulunur
Olay: Dede, torununun babasındaki velayetinin kaldırılmasını ve kendisinin vasi atanmasını istemiştir. Mahkeme kısa kararda velayetin kaldırılmasına ve dedenin vasi atanmasına karar vermiş; gerekçeli kararda ise velayeti dedeye vermiş ve kısa kararda yer almayan kişisel ilişki düzenlemesine de yer vermiştir. Karar temyiz edilmeden kesinleşmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, gerekçeli kararın tefhim edilen kısa karara aykırı olamayacağını belirtmiştir. TMK 335 ve 404'e göre velayetin, evlat edinme hâli dışında yalnız ana ve babaya tanınan bir hak olduğunu, velayet altında bulunmayan küçüğün vesayet altına alınacağını açıklamıştır. Aile mahkemesinin TMK'nın vesayete ilişkin üçüncü kısmındaki işlere bakmadığını, bu nedenle velayeti kaldıran mahkemenin küçüğün vesayet altına alınması için yetkili vesayet makamına bildirimde bulunması gerektiğini belirterek kararı kanun yararına ve sonuca etkili olmamak üzere oy birliğiyle bozmuştur.
“velayet hakkı, münhasıran anne ve babaya tanınan bir hak olup, evlat edinme hali hariç, anne ve baba dışında hiç kimseye tevdi olunamayacağından”
Ne anlama geliyor?
Anne babası vefat eden veya velayeti kaldırılan çocuğa dede veya nine velayet değil vasilik yoluyla bakar ve bakım ile eğitim konusunda ana-baba yetkilerini kullanır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir kanun yararına bozma kararıdır; bozma sonuca etkili değildir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 445 ile ilgili maddeler
- TMK m. 461 — İzin gereken işlemler: sulh hukuk ve asliye hukuk izni, dava izni, kısıtlı adına mirasın reddi, evlat edinme (TMK 461-465)
- TMK m. 454 — Vasinin hesap yükümlülüğü, serbest mallar, vasilik süresi ve vasi ücreti (TMK 454-457)
- TMK m. 448 — Vasinin temsil yetkisi: kefalet ve bağış yasağı, kısıtlının kendi işlemleri, bono, boşanma davasında özel yetki (TMK 448-453)
- TMK m. 438 — Vasinin görevleri: malvarlığı defteri, paranın yatırılması, kısıtlının taşınmazının satışı ve pazarlık (TMK 438-444)
- TMK m. 432 — Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması: zorla hastaneye yatırma, hekim ön raporu, itiraz (TMK 432-437)
- TMK m. 411 — Vesayet işlerinde yetkili mahkeme ve yerleşim yerinin değişmesi (TMK 411-412)
- TMK m. 396 — Vesayet organları: vesayet makamı, denetim makamı, vasi ve kayyım (TMK 396-403)
- TMK m. 413 — Vasinin atanması: kim vasi olur, öncelik, kaçınma, itiraz ve kesinleşme (TMK 413-425)
- TMK m. 404 — Küçüklük nedeniyle vesayet (TMK 404)
- TMK m. 405 — Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlama, sağlık kurulu raporu ve ilan (TMK 405, 409-410)
- TMK m. 323 — Çocukla kişisel ilişki (TMK 323-326)
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Vasi olarak kısıtlıyı veya çocuğu bir bakımevine, huzurevine, hastaneye ya da yatılı okula yerleştirecekseniz önce sulh hukuk mahkemesinden TMK 462/13 izni isteyin; acil durumda yerleştirip mahkemeye hemen bildirin.
- 2.Kısıtlıyı başka bir şehre taşıyacaksanız yerleşim yeri değişikliği için ayrıca izin isteyin; izin yoksa vesayet dosyası ilk mahkemede kalır.
- 3.Vasi kısıtlı yakınınızla görüşmenizi engelliyorsa vesayet dosyasının bulunduğu sulh hukuk mahkemesine şikâyet dilekçesi verin; görüşme gün ve saatlerinin düzenlenmesini isteyin.
- 4.Sulh hukuk mahkemesinin görüşme, izin veya vasi hakkındaki kararına karşı tebliğden itibaren on gün içinde asliye hukuk mahkemesine itiraz edin.
- 5.Kısıtlının ameliyatı veya tedavisi için hastane vasiden onay ister; vasi onay vermiyor ancak müdahale tıbben gerekliyse sulh hukuk mahkemesinden karar istenebilir.
- 6.Yıllık hesap raporunda yalnız paraları değil, kısıtlının nerede ve nasıl yaşadığını, sağlık ve eğitim durumunu da belgeleriyle anlatın.
- 7.Vasinin kısıtlıyı ihmal ettiğini düşünüyorsanız sulh hukuk mahkemesinden vasinin görevden alınmasını ve gerekiyorsa geçici kayyım atanmasını isteyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.