Kısa cevap · TMK 542
Mirasbırakan vasiyetinden her zaman, sebep göstermeden ve kimsenin iznini almadan dönebilir; bunun için kanundaki vasiyet şekillerinden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapması (TMK 542) veya vasiyetnameyi yok etmesi (TMK 543) gerekir. Önceki vasiyetnameyi ortadan kaldırmadan yapılan yeni vasiyetname, öncekini kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamıyorsa onun yerini alır; belirli mal bırakma vasiyeti de mirasbırakanın o mal üzerinde vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufuyla, örneğin malı satmasıyla ortadan kalkar (TMK 544). Yargıtay'a göre noter ihtarnamesi vasiyetname yerine geçmediği için dönme sayılmaz; şekle aykırı sonraki vasiyetname öncekini ortadan kaldırmaz; sonradan yapılan satış muvazaalıysa ve iptal edilirse vasiyet ayakta kalır. Dönme iddiası vasiyetnamenin iptali davasının değil, vasiyetin yerine getirilmesi davasının konusudur; vasiyetçi sağken lehtar vasiyet edilen mal için dava açamaz.
Bu sayfada neler var? (12 bölüm)
- TMK 542 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Vasiyetten Nasıl Dönülür? Yeni Vasiyetname ile Dönme (TMK 542)
- Vasiyetnameyi Yok Ederek Dönme, Kaybolan Vasiyetname ve Noterdeki Asıl (TMK 543)
- Birden Fazla Vasiyetname Varsa Hangisi Geçerli? Sonraki Vasiyetname (TMK 544/1)
- Vasiyet Edilen Mal Satılırsa Ne Olur? Bağdaşmayan Tasarruf ve Muvazaa (TMK 544/2)
- Vasiyetten Dönüldüğü Nasıl İleri Sürülür? İptal Davası, Tenfiz ve Vasiyetçi Sağken Dava
- TMK 542 Yargıtay kararları
- TMK 542 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Vasiyetten dönme (rücu)
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı vasiyetnameyi tamamen veya kısmen hükümsüz bırakması; her zaman ve sebep göstermeden yapılabilir.
- Yeni vasiyetname ile dönme
- Resmî, el yazılı veya koşulları varsa sözlü vasiyet şekillerinden birine uygun yeni bir vasiyetname yapılması (TMK 542).
- Yok etme ile dönme
- Mirasbırakanın vasiyetnameyi yırtması, yakması veya okunmayacak hâle getirmesi gibi yollarla ortadan kaldırması (TMK 543/1).
- Kazara yok olma
- Kaza veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan vasiyetnamenin, içeriği aynen ve tamamen belirlenemiyorsa hükümsüz kalması (TMK 543/2).
- Sonraki vasiyetname
- Öncekini ortadan kaldırmadan yapılan yeni vasiyetname; öncekini kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamıyorsa onun yerini alır (TMK 544/1).
- Bağdaşmayan tasarruf
- Mirasbırakanın belirli mal vasiyetinin konusu üzerinde, örneğin satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle yaptığı ve vasiyetle uyuşmayan sağlararası işlem (TMK 544/2).
- Vasiyetin yerine getirilmesi (tenfiz)
- Belirli mal bırakılan kişinin vasiyet edilen malın teslimini veya devrini mirasçılardan istemesi (TMK 600); dönme iddiası bu davada incelenir.
Bir bakışta TMK 542
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Dönme hakkı | Her zaman, tamamen veya kısmen; sebep ve izin gerekmez. | TMK m. 542 |
| Dönmenin şekli | Kanundaki vasiyet şekillerinden birine uygun yeni vasiyetname gerekir. | TMK m. 542/1 |
| Noter ihtarnamesi | Vasiyetname sayılmaz; tek başına dönme değildir. | 3. HD 08.06.2015 |
| Geçersiz yeni vasiyetname | Şekle aykırı sonraki vasiyetname öncekini ortadan kaldırmaz. | 2. HD 08.11.2006; 3. HD 16.06.2014 |
| Noterden geri alma | Notere bırakılan el yazılı vasiyetnamenin geri alınması tek başına dönme değildir. | 3. HD 16.06.2014 |
| Yok etme | Mirasbırakanın vasiyetnameyi yok etmesi dönmedir. | TMK m. 543/1 |
| Kazara yok olma | İçerik aynen ve tamamen belirlenemiyorsa vasiyetname hükümsüz kalır; tazminat hakkı saklıdır. | TMK m. 543/2 |
| Noterdeki asıl | Resmî vasiyetnamenin aslı noterde saklanır; imhası dava yoluyla istenemez, yeni vasiyetnameyle dönülür. | 7. HD 02.05.2024 (onama) |
| Sonraki vasiyetname | Öncekini açıkça tamamlamıyorsa onun yerini alır. | TMK m. 544/1 |
| Belirli malın satılması | Vasiyetle bağdaşmayan tasarruf belirli mal vasiyetini ortadan kaldırır. | TMK m. 544/2 |
| Muvazaalı satış | Sonraki tasarruf geçerli değilse ve iptal edilirse vasiyet ayakta kalır. | HGK 04.11.2009; 3. HD 20.01.2020 |
| Mirasçı atama | TMK 544/2 yalnız belirli mal vasiyetlerinde uygulanır. | HGK 04.11.2009 |
| Lehtarın muvazaa davası | Vasiyet alacaklısı, vasiyetçinin ölümünden sonra muvazaalı satışın iptalini isteyebilir. | 3. HD 28.05.2013 |
| Vasiyetçi sağken | Lehtarın vasiyet edilen mal için dava açma sıfatı yoktur. | 7. HD 18.02.2025 |
| Usul | Dönme iptal sebebi değildir; vasiyetin yerine getirilmesi davasında ileri sürülür. | 7. HD 20.05.2024 (onama); 3. HD 27.12.2010 |
TMK 542 madde metni
Üçüncü Kitap: Miras Hukuku › Birinci Kısım: Mirasçılar › İkinci Bölüm: Ölüme Bağlı Tasarruflar › Dördüncü Ayırım: Ölüme Bağlı Tasarrufların Şekilleri · A. Vasiyet › II. Vasiyetten dönme: 1. Yeni vasiyetname ile (542) · 2. Yok etme ile (543) · 3. Sonraki tasarruflar (544)
Vasiyetten dönme: yeni vasiyetname ile, yok etme ile ve sonraki tasarruflarla; belirli malın satılması (m. 542-544) — Madde 542
- (1)Mirasbırakan, vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birine uymak suretiyle yeni bir vasiyetname yaparak önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir.
- (2)Vasiyetnamenin tamamından veya bir kısmından dönülebilir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 542-544 bu tarihte kabul edilmiş, 01.01.2002'de yürürlüğe girmiş ve o tarihten bu yana değiştirilmemiştir. Yargıtay kararlarında eski 743 sayılı Kanunun vasiyetten rücuya ilişkin hükmü de (m. 489) aynı esasla, yani kanundaki şekillerden biriyle dönme kuralıyla aktarılmaktadır. |
Vasiyetten Nasıl Dönülür? Yeni Vasiyetname ile Dönme (TMK 542)
Vasiyetnamenin tamamından veya bir kısmından dönülebilir.
Her zaman ve serbestçe. Vasiyet tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur; mirasbırakan ölümüne kadar dilediği zaman, sebep göstermeden ve lehtarın iznini almadan vasiyetinden dönebilir. Dönme vasiyetnamenin tamamını veya yalnız bir bölümünü kapsayabilir. Buna karşılık iki taraflı bir miras sözleşmesi kural olarak tarafların yazılı anlaşmasıyla ortadan kaldırılır; tek taraflı ortadan kaldırma ancak kanunda sayılan hâllerde mümkündür (TMK 546).
Şekil şartı. Dönme için kanundaki vasiyet şekillerinden birine uygun yeni bir vasiyetname gerekir: noterde resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname veya koşulları varsa sözlü vasiyet. Uygulamada noterlerde düzenleme şeklinde yapılan ve yalnız önceki vasiyetnameden döndüğünü bildiren belgeler de bu nedenle resmî vasiyetname şekline uygun olmalıdır. Yeni vasiyetname de bir vasiyet olduğundan mirasbırakanın o sırada ayırt etme gücüne sahip olması gerekir (TMK 502).
- Noter ihtarnamesi yetmez: Mirasbırakanın lehtara gönderdiği ve vasiyetten döndüğünü bildirdiği noter ihtarnamesi vasiyetname olarak değerlendirilemeyeceği için dönme sayılmamıştır (Yargıtay 3. HD, 08.06.2015, E. 2015/6890, K. 2015/10407).
- Geçersiz yeni vasiyetname: Önceki vasiyetnameyi geri almak amacıyla yapılan sonraki vasiyetname şekle aykırı ve geçersizse, önceki vasiyetname geri alınmış sayılmaz (Yargıtay 2. HD, 08.11.2006, E. 2006/14226, K. 2006/15235). Tarih taşımadığı için iptal edilen sonraki el yazılı vasiyetname de önceki vasiyetnameyi ortadan kaldırmamıştır (Yargıtay 3. HD, 16.06.2014, E. 2014/9241, K. 2014/9611).
- Noterden geri alma: Notere kapalı olarak bırakılan el yazılı vasiyetnamenin mirasbırakan tarafından geri alınması tek başına vasiyetten dönüldüğünü göstermez (Yargıtay 3. HD, 16.06.2014, E. 2014/9241, K. 2014/9611).
Vasiyetnameyi Yok Ederek Dönme, Kaybolan Vasiyetname ve Noterdeki Asıl (TMK 543)
Kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriğinin aynen ve tamamen belirlenmesine olanak bulunmayan vasiyetname hükümsüz kalır. Tazminat isteme hakkı saklıdır.
Mirasbırakanın yok etmesi. Mirasbırakan elindeki vasiyetnameyi yırtarak, yakarak veya okunmayacak hâle getirerek de vasiyetinden dönebilir. Hukuk Genel Kurulu, vasiyetnamenin mirasbırakan tarafından yırtılması, yakılması, okunmayacak şekilde karalanması veya imzasının silinmesini vasiyetnamenin uygulanmasını engelleyen durumlar arasında saymıştır (Yargıtay HGK, 04.11.2009, E. 2009/2-455, K. 2009/464).
Kazara veya başkasının kusuruyla yok olma. Vasiyetname mirasbırakanın iradesi dışında, kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olmuşsa, içeriği aynen ve tamamen belirlenebildiği sürece hüküm doğurmaya devam eder; belirlenemiyorsa hükümsüz kalır ve zarar görenin tazminat hakkı saklıdır. Yargıtay, iptal davasında vasiyetnamenin aslı görülerek ve tamamı getirtilerek inceleme yapılması gerektiğini, yalnız fotokopiyle karar verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 11.10.2012, E. 2012/16588, K. 2012/21414).
Noterdeki resmî vasiyetname. Resmî vasiyetnamenin aslı onu düzenleyen noterde saklanır (TMK 537); mirasbırakan onu fiilen yok edemez. Başka bir vasiyetname yaparak döndüğü vasiyetnamelerin noterlerde imha edilmesi için dava açan mirasbırakanın talebi, yeni vasiyetnameyle her zaman dönülebileceği gerekçesiyle reddedilmiş ve karar onanmıştır (Yargıtay 7. HD, 02.05.2024, E. 2023/2320, K. 2024/2330).
Birden Fazla Vasiyetname Varsa Hangisi Geçerli? Sonraki Vasiyetname (TMK 544/1)
Belirli mal bırakma vasiyeti de, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufta bulunmasıyla ortadan kalkar.
Kural: sonraki öncekinin yerini alır. Mirasbırakan önceki vasiyetnamesinden açıkça dönmeden yeni bir vasiyetname yaparsa, yeni vasiyetname öncekinin yerini alır. Yeni vasiyetname öncekini kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlıyorsa, örneğin yalnız başka bir malı düzenliyor ve öncekini koruduğunu açıkça gösteriyorsa, iki vasiyetname birlikte uygulanır.
Tenfizde dikkate alınır. Yargıtay, sonraki vasiyetnameyle bir taşınmazın vasiyetinden dönülmesini ve vasiyetten sonra bir malın satılmasını vasiyetnamenin tümden iptali sebebi saymamış, bu durumların vasiyetin yerine getirilmesi davasında dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 27.12.2010, E. 2010/18314, K. 2010/21633). Üç vasiyetnamenin art arda yapıldığı bir dosyada da, dönülmüş vasiyetnamelerin hükümsüzlüğünün tespiti için ayrı dava açmakta hukuki yarar bulunmadığı ve bu savunmanın tenfiz davasında ileri sürülebileceği gerekçesiyle verilen ret kararı onanmıştır (Yargıtay 7. HD, 24.02.2025, E. 2024/3041, K. 2025/994).
Vasiyet Edilen Mal Satılırsa Ne Olur? Bağdaşmayan Tasarruf ve Muvazaa (TMK 544/2)
Satış vasiyeti ortadan kaldırır. Belirli bir mal vasiyet edildikten sonra mirasbırakan o malı satar, bağışlar veya ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devrederse, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe o malın vasiyeti ortadan kalkar (TMK 544/2). Hukuk Genel Kurulu'na göre bu kural yalnız belirli mal vasiyetlerinde uygulanır; mirasçı atamada terekenin azalması veya artması tasarrufun geçerliliğini etkilemez (Yargıtay HGK, 04.11.2009, E. 2009/2-455, K. 2009/464).
Sonraki işlem geçerli olmalı. Vasiyeti ortadan kaldırabilmesi için mirasbırakanın sonradan yaptığı tasarrufun geçerli olması gerekir. Mirasbırakanın vasiyet ettiği taşınmazları sonradan muvazaalı satışlarla devrettiği ve bu satışların muris muvazaası nedeniyle iptal edildiği dosyada Hukuk Genel Kurulu vasiyetnamenin geçerli olduğunu ve yerine getirilmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 04.11.2009, E. 2009/2-455, K. 2009/464). Vasiyet edilen tüm taşınmazların sonraki satışının muvazaa nedeniyle iptal edilip kesinleştiği bir dosyada da taşınmazların terekeye döndüğü kabul edilmiş (Yargıtay 3. HD, 20.01.2020, E. 2019/759, K. 2020/342); muvazaa davası sürüyorsa sonucunun beklenmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 26.04.2016, E. 2015/8642, K. 2016/6577).
Lehtarın muvazaa davası. Lehine belirli mal vasiyet edilen kişi, vasiyetçinin sonradan yaptığı satışın muvazaa nedeniyle iptalini isteyebilir; bu davada taşınmaz önce vasiyetçi adına, yani terekeye tescil edilir, lehtar daha sonra vasiyetnamenin açılmasından ve kesinleşmesinden sonra vasiyetin yerine getirilmesini ister (Yargıtay 3. HD, 28.05.2013, E. 2013/7594, K. 2013/8560).
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi. El yazılı vasiyetnameden on gün sonra aynı taşınmazların noterde ölünceye kadar bakma sözleşmesine konu edildiği bir dosyada, bu durumun vasiyeti ortadan kaldırıp kaldırmadığının iptal davasında değil, vasiyetin yerine getirilmesi davasında değerlendirileceği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 30.04.2019, E. 2018/4826, K. 2019/3940).
Vasiyetten Dönüldüğü Nasıl İleri Sürülür? İptal Davası, Tenfiz ve Vasiyetçi Sağken Dava
Dönme iptal sebebi değildir. Vasiyetnamenin iptali ancak TMK 557'de sayılan sebeplerle istenebilir: ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlâka aykırılık ve şekle aykırılık. Sonraki bir vasiyetnameyle önceki vasiyetten dönüldüğü iddiası bu sebepler arasında olmadığından, mirasçıların bu gerekçeyle açtığı iptal davası reddedilmiş ve karar onanmıştır; bu savunma vasiyetin yerine getirilmesi davasında ileri sürülür (Yargıtay 7. HD, 20.05.2024, E. 2023/3137, K. 2024/2743; Yargıtay 7. HD, 22.01.2024, E. 2022/6376, K. 2024/390).
Vasiyetçi sağken lehtar dava açamaz. Vasiyetname ölüme bağlı bir tasarruf olduğundan mirasbırakan sağken lehtara bir hak vermez. Lehine taşınmaz vasiyet edilen kişilerin, vasiyetçi hayattayken taşınmazın başkasına devrinin muvazaalı olduğunu ileri sürerek açtığı tapu iptali ve tescil davası, aktif dava ehliyeti bulunmadığı için reddedilmiştir (Yargıtay 7. HD, 18.02.2025, E. 2024/3650, K. 2025/847).
TMK 542 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 12 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 12 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: dönmenin şekli (3. Hukuk Dairesi 2014 ve 2015; 2. Hukuk Dairesi 2006), yok etme (7. Hukuk Dairesi 2024), sonraki vasiyetname ve bağdaşmayan tasarruf (Hukuk Genel Kurulu 2009; 3. Hukuk Dairesi 2010, 2013, 2016, 2019 ve 2020) ile usul (7. Hukuk Dairesi 2024 ve 2025). Metinde ayrıca 3 karar anılmıştır. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; oy çokluğu veya karşı oy içeren Hukuk Genel Kurulu 2022 ve 2024, Büyük Genel Kurul 2016, 3. Hukuk Dairesi 2012 ve 2016 ile 7. Hukuk Dairesi 2022 kararları kullanılmamıştır. ATIF NOTLARI: Onama kararlarında gerekçe bölge adliye mahkemesine aittir ve kartlarda belirtilmiştir. Bazı dosyalarda vasiyetnameler 743 sayılı Kanun döneminde yapılmış, Yargıtay TMK 542-544'ü uygulamıştır. Kişi, kurum, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Dönmenin şekli
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Mirasbırakanın lehtara gönderdiği noter ihtarnamesi vasiyetname olarak değerlendirilemeyeceğinden vasiyetten dönme sayılmaz
Olay: Mirasbırakan noterde düzenlenen resmî vasiyetnameyle lehtara belirli mal bırakmış, iki ay sonra lehtara noter ihtarnamesi göndererek lehine yaptığı işlemlerden döndüğünü bildirmiştir. Mirasbırakanın ölümünden sonra lehtar vasiyetin yerine getirilmesini istemiş, ilk derece mahkemesi ihtarname ile vasiyetten dönüldüğünü kabul ederek davayı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, vasiyetnamenin uygulanmasını engelleyen durumları sayarak mirasbırakanın ancak kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yapacağı yeni bir vasiyetnameyle vasiyetten dönebileceğini belirtmiştir. Lehtara gönderilen noter ihtarnamesinin vasiyetname olarak değerlendirilemeyeceğini, bu nedenle vasiyetnameden dönüldüğünden söz edilemeyeceğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Miras bırakan önceki vasiyetnameden rücu ettiğini bildirmeden, yasada öngörülen şekillerden birine uymak suretiyle yeni bir vasiyetname yapmasıyla vasiyetnameden dönebilir.”
Ne anlama geliyor?
Vasiyetten dönmek için karşı tarafa bildirim yapmak yetmez; yeni bir vasiyetname yapılması gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Önceki vasiyetnameyi geri almak için yapılan sonraki vasiyetname şekle aykırı ve geçersizse önceki vasiyetname geri alınmış sayılmaz
Olay: Mirasbırakanın biri 1995, diğeri 2001 tarihli iki el yazılı vasiyetnamesi bulunmaktadır. İlk derece mahkemesi 2001 tarihli vasiyetnamenin geçersiz olduğunu kabul etmiş, ancak geçerli bulduğu 1995 tarihli vasiyetnamenin de iptaline karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, mirasçılık ve mirasın geçişinde ölüm tarihindeki hükümlerin uygulanacağını hatırlatarak vasiyetçinin kanunda belirtilen şekillerden biriyle vasiyetinden her zaman dönebileceğini, önceki vasiyetnameyi geri almak amacıyla yapılan sonraki vasiyetnamenin istenen sonuçları doğurabilmesi için şekil şartlarına uygun olması gerektiğini açıklamıştır. Mahkemenin de kabul ettiği gibi 2001 tarihli vasiyetname geçersiz olduğundan 1995 tarihli vasiyetnamenin geri alındığından söz edilemeyeceğini belirterek bu yöndeki hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Önceki tarihli vasiyetnamenin geri alınması amacıyla yapılan sonraki tarihli vasiyetnamenin istenilen sonuçları doğurabilmesi için kanunda gösterilen şekil şartlarına uygun bulunması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor?
Yeni vasiyetnameniz şekil hatası taşıyorsa eski vasiyetnameniz geçerliliğini korur; dönme istediğiniz sonucu doğurmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Daire eski Kanunun 489. maddesine de atıf yapmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Notere kapalı olarak bırakılan el yazılı vasiyetnamenin geri alınması dönme değildir; tarih taşımadığı için iptal edilen sonraki vasiyetname önceki vasiyetnameyi ortadan kaldırmaz
Olay: Mirasbırakan el yazılı vasiyetnamesini kapalı olarak notere bırakmış, sonra geri alarak aynı gün yeni bir el yazılı vasiyetnameyi notere bırakmıştır. İkinci vasiyetname tarih içermediği için başka bir davada iptal edilmiştir. İlk derece mahkemesi, geri alma ve yeni vasiyetname nedeniyle mirasbırakanın ilk vasiyetnameden döndüğünü kabul ederek ilk vasiyetnameyi iptal etmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, vasiyeti ortadan kaldıracak sonraki tasarrufun geçerli olması gerektiğini, sonradan düzenlenen vasiyetname geçersiz sayılır veya iptal edilirse dönülen vasiyetnamenin geçerli kabul edileceğini ve el yazılı vasiyetnamenin notere bırakılmasının zorunlu olmadığını belirterek, geri alma ile vasiyetten dönüldüğünü kabul eden kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Sonradan düzenlenen vasiyetnamenin geçerli kabul edilmemesi, iptal edilmiş bulunması halinde, dönülen vasiyetnamenin geçerli olduğunun kabulü gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor?
Noterdeki vasiyetnamenizi geri almanız tek başına dönme sayılmaz; dönme için geçerli yeni bir vasiyetname veya yok etme gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Daire, HGK 21.11.2001, E. 2001/1-958, K. 2001/1035 kararına atıf yapmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yok etme
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Mirasbırakanın, yeni vasiyetnameyle döndüğü resmî vasiyetnamelerin noterlerde imha edilmesi için açtığı dava reddedilmiştir; karar onanmıştır
Olay: Mirasbırakan, sonradan yaptığı vasiyetnamelerle döndüğü eski resmî vasiyetnamelerinin noterlerin arşivinde bulunmasının ileride karışıklık yaratacağını, TMK 543 uyarınca yok etme hakkı olduğu hâlde noterdeki vasiyetnameleri fiilen yok edemediğini ileri sürerek bunların imha edilmesi için dava açmıştır. İlk derece mahkemesi hukuki yarar bulunmadığı gerekçesiyle davayı usulden reddetmiştir.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, davacının başka bir vasiyetname düzenleyerek döndüğü vasiyetnamelerin imhasını istediğini, resmî vasiyetnameyi düzenleyen memurun vasiyetnamenin aslını saklamakla yükümlü olduğunu ve vasiyetçinin yeni bir vasiyetname yaparak önceki vasiyetnameden her zaman dönebileceğini belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, vasiyetnamelerin düzenlenmesi, saklanması ve dönülmesine ilişkin düzenlemeleri de gözeterek kararı oy birliğiyle onamıştır.
“resmî vasiyetnameyi düzenleyen memurun vasiyetnamenin aslını saklamakla yükümlü olduğu, vasiyetçinin yeni bir vasiyetname yaparak önceki vasiyetnameden her zaman dönebileceği”
Ne anlama geliyor?
Noterdeki vasiyetnamenizden kurtulmak için imha davası açmanız gerekmez; yeni bir vasiyetname yapmanız yeterlidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ONAMA kararıdır; gerekçe ve alıntı bölge adliye mahkemesine aittir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Sonraki vasiyetname ve bağdaşmayan tasarruf
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Vasiyetten sonra malın satılması veya sonraki vasiyetnameyle kısmen dönülmesi vasiyetnamenin tümden iptalini gerektirmez; bu durumlar vasiyetin yerine getirilmesi davasında dikkate alınır
Olay: Mirasbırakan noterde yaptığı vasiyetnameyle mallarını çocuklarına ve eşine paylaştırmış, bir yıl sonra yaptığı ikinci vasiyetnameyle bir taşınmazın vasiyetinden dönmüş, vasiyet ettiği başka bir taşınmazı da sağlığında satmıştır. Vasiyetnamede ayrıca mirasbırakanın vasiyetten önce devrettiği bir taşınmaz ve muğlak bazı hükümler bulunmaktadır. İlk derece mahkemesi vasiyetnamenin tamamını iptal etmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, iptal sebeplerinin TMK 557'de sınırlı olarak sayıldığını hatırlatmıştır. Vasiyetten sonra taşınmazın satılmasının vasiyetnamenin iptalini gerektirmediğini, bu hususun vasiyetin yerine getirilmesi davasında gözetileceğini; sonraki vasiyetnameyle dönülen taşınmazın ve vasiyetten önce devredilen taşınmazın durumunun da tenfizde dikkate alınacağını; muğlak kısım için ifa imkânsızlığının tespitiyle yetinilmesi gerektiğini belirtmiştir. Diğer taşınmazlara ilişkin tasarrufların geçerli olduğunu belirterek vasiyetnamenin tümden iptalini oy birliğiyle bozmuştur.
“Taşınmazın satışı yapılmış olması vasiyetnamenin iptalini gerektirmez, ancak bu husus vasiyetnamenin yerine getirilmesi davasında gözönünde tutulur.”
Ne anlama geliyor?
Vasiyet edilen bir malın satılması vasiyetnamenin tamamını geçersiz kılmaz; yalnız o mal yönünden sonuç doğurur ve bu, vasiyetin yerine getirilmesi aşamasında incelenir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Vasiyetnameler 743 sayılı Kanun döneminde yapılmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Vasiyetle bağdaşmayan sonraki sağlararası tasarrufun vasiyeti ortadan kaldırabilmesi için geçerli olması gerekir; muvazaa nedeniyle iptal edilen satışlar vasiyeti ortadan kaldırmaz; kural yalnız belirli mal vasiyetlerinde uygulanır
Olay: Mirasbırakan noterde yaptığı vasiyetnameyle oğluna çok sayıda taşınmaz bırakmıştır. Sonradan verdiği genel vekâletnameye dayanılarak bu taşınmazların bir kısmı oğluna ve torununa satış yoluyla devredilmiş, bu satışlar mirasbırakanın ölümünden sonra diğer mirasçıların açtığı muris muvazaası davasıyla iptal edilmiştir. Oğul vasiyetin yerine getirilmesini istemiş, ilk derece mahkemesi mirasbırakanın sonraki tasarruflarla vasiyetini ortadan kaldırdığı gerekçesiyle davayı reddetmiş ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, vasiyetnamenin uygulanmasını engelleyen durumları (yeni vasiyetname, yok etme, bağdaşmayan sağlararası tasarruf, kazara yok olma, sözlü vasiyette bir aylık süre) saymış; bağdaşmayan tasarrufla dönme kuralının yalnız belirli mal vasiyetlerinde uygulanacağını, mirasçı atamada uygulanmayacağını açıklamıştır. Vasiyeti ortadan kaldırabilmesi için sonraki tasarrufun geçerli olması gerektiğini, satışların muvazaa nedeniyle iptal edildiğini, vasiyetnamenin geçerli ve taşınmazların terekeye dahil olduğunu belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Vasiyetçi, her ne kadar vasiyetnameden vasiyetname ile bağdaşmayan bir hukuki tasarrufla rücu edebilirse de, o tasarrufun hukuki sonuç doğurabilmesi; daha açık bir anlatımla vasiyetnameyi ortadan kaldırabilmesi için, sonradan yaptığı hukuki tasarrufun geçerli olması gerekir.”
Ne anlama geliyor?
Vasiyet edilen mal sonradan danışıklı (muvazaalı) bir satışla elden çıkarılmış ve bu satış iptal edilmişse, vasiyet ayakta kalır.
Not: Hukuk Genel Kurulu kararı OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Vasiyetname 743 sayılı Kanun döneminde yapılmış, mirasbırakan TMK döneminde ölmüştür. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Vasiyet edilen tüm taşınmazların sonraki satışı muvazaa nedeniyle iptal edilip kesinleşmişse taşınmazlar terekeye döner; vasiyetnamenin iptali ve tenkis istemleri incelenmelidir
Olay: Mirasbırakan noterde yaptığı vasiyetnameyle tüm taşınmazlarını bazı kişilere bırakmış, birkaç ay sonra bu taşınmazların tamamını davalılardan birine satmıştır. Mirasçılar hem satışların muvazaa nedeniyle iptalini hem de vasiyetnamenin iptalini ve tenkisini istemiştir. Muvazaa davası kabul edilip kesinleşmiş, ancak vasiyetnamenin iptali davası hukuki yarar yokluğundan reddedilmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, vasiyetten sonra yapılan ve vasiyete konu tüm taşınmazları kapsayan satışların geçerli bir hukuki işleme dayanmadığının kesinleşen muvazaa kararıyla sabit olduğunu, taşınmazların bu kararla yeniden terekeye döndüğünü belirtmiştir. Davacıların vasiyetnamenin iptali ve tenkis istemlerinin incelenmesi gerekirken hukuki yarar yokluğundan ret kararı verilmesini doğru bulmayarak bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“vasiyetnameye konu edilen tüm taşınmazların 05.02.2019 tarihinde kesinleşen bu karar ile birlikte yeniden murisin terekesine döndüğünün kabulü ile”
Ne anlama geliyor?
Vasiyet edilen malların danışıklı satışı iptal edilince vasiyet yeniden gündeme gelir; mirasçılar bu durumda vasiyetin iptalini veya tenkisini tartışabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Vasiyetten sonra aynı taşınmazların lehtarlara satışına karşı açılan muvazaa davası sürüyorsa vasiyetin yerine getirilmesi davasında bu davanın sonucu beklenmelidir; TMK 544/2 yalnız belirli mal vasiyetinde uygulanır
Olay: Mirasbırakan noterde yaptığı vasiyetnameyle iki taşınmazını bazı çocuklarına bırakmış, bir yıl sonra aynı taşınmazları onlara satış yoluyla devretmiştir. Diğer mirasçının açtığı muris muvazaası davasında satışların iptaline karar verilmiş ancak karar henüz kesinleşmemiştir. Vasiyet alacaklıları vasiyetin yerine getirilmesini istemiş, ilk derece mahkemesi vasiyetnamenin hükmünün kalmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, TMK 542-544'ü açıklayarak bağdaşmayan tasarrufla dönmenin yalnız belirli mal vasiyetlerinde uygulanacağını, vasiyetin ortadan kalkması için sonraki sağlararası kazandırmanın geçerli bir işleme dayanması gerektiğini belirtmiştir. Tapu iptali kararı kesinleşirse satışın geçersizliği ve taşınmazların terekeye döndüğü sabit olacağından, önce bu kararın kesinleşmesinin beklenmesi gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Bu hüküm sadece muayyen mal vasiyetleri için geçerlidir.”
Ne anlama geliyor?
Vasiyet edilen malın satışının geçerliliği ayrı bir davada tartışılıyorsa, vasiyetin akıbeti o davanın sonucuna bağlıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Daire, HGK 06.11.2002, E. 2002/2-874, K. 2002/893 kararına atıf yapmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Lehine belirli mal vasiyet edilen kişi, vasiyetçinin sonradan yaptığı satışın muvazaa nedeniyle iptalini isteyebilir; taşınmaz önce vasiyetçi adına tescil edilir, vasiyetin yerine getirilmesi sonra istenir
Olay: Mirasbırakan noterde yaptığı vasiyetnameyle bir taşınmaz payını üvey çocuklarına bırakmış, çok ileri yaşta verdiği vekâletnameyle bu taşınmaz üvey çocuklarından birinin eşine satılmıştır. Vasiyet alacaklıları satışın muvazaalı olduğunu ileri sürerek tapunun iptali ile vasiyet gereğince adlarına tescil istemiş, ilk derece mahkemesi davayı bu şekilde kabul etmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, vasiyetten sonra vasiyet konusu malın başkasına satılmasının dönme sayıldığını, ancak bunun için satışın geçerli olması gerektiğini, muvazaa ispatlanırsa satışın hiçbir sonuç doğurmayacağını açıklamıştır. Vasiyet alacaklılarının vasiyetnameden doğan kişisel haklarına dayanarak satışın muvazaa nedeniyle iptalini istemekte hukuki yararı bulunduğunu, ancak taşınmazın önce vasiyetçi adına tescil edilmesi, vasiyetin yerine getirilmesinin ise vasiyetname açılıp kesinleştikten sonra yasal mirasçılara karşı istenmesi gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“lehine muayyen mal vasiyetinde bulunulan davacıların vasiyetnameden kaynaklanan kişisel hakka dayanarak vasiyetcinin sonradan yaptığı satışın muvazaa nedeniyle iptalini istemekte hukuki yararları vardır”
Ne anlama geliyor?
Vasiyet edilen malın danışıklı bir satışla elden çıkarıldığını düşünen lehtar, mirasbırakanın ölümünden sonra muvazaa davası açabilir; ancak malı doğrudan kendi adına tescil ettiremez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Vasiyetname 743 sayılı Kanun döneminde yapılmıştır. Tutarlar ile kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Vasiyet edilen taşınmazların sonradan ölünceye kadar bakma sözleşmesine konu edilmesinin vasiyeti ortadan kaldırıp kaldırmadığı iptal davasında değil, vasiyetin yerine getirilmesi davasında değerlendirilir
Olay: Mirasbırakan el yazılı bir vasiyetnameyle bazı taşınmazlarını ikinci eşine bırakmış, on gün sonra aynı taşınmazlar için eşiyle noterde ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapmıştır. İlk derece mahkemesi, vasiyetnamenin notere bırakılmadığı ve sonraki sözleşmeyle TMK 544/2 uyarınca ortadan kalktığı gerekçesiyle vasiyetnamenin geçersizliğinin tespitine karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, el yazılı vasiyetnamenin resmî bir mercie bırakılmamış olsa da geçerli olduğunu, ölüme bağlı tasarrufun ifasının mümkün olmaması veya vasiyet konusunun vasiyetçiye ait olmamasının iptal sebebi oluşturmadığını belirtmiştir. Sonraki ölünceye kadar bakma sözleşmesinin vasiyeti ortadan kaldırıp kaldırmadığının vasiyetin yerine getirilmesi davasında değerlendirilebileceğini, iptal davasında bu hususun değerlendirilmesinin doğru olmadığını belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Ölüme bağlı tasarrufun ifasının mümkün olmaması, vasiyet konusunun vasiyetçiye ait olmaması ise bir iptal sebebi oluşturmaz.”
Ne anlama geliyor?
Vasiyet edilen mal sonradan başka bir sözleşmeye konu edilmişse bu, vasiyetin yerine getirilmesi aşamasında tartışılır; vasiyetname bu nedenle iptal edilmez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Usul
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Sonraki vasiyetnameyle önceki vasiyetten dönülmesi vasiyetnamenin iptali sebebi değildir; bu durum vasiyetin yerine getirilmesi davasında ileri sürülebilir; ret kararı onanmıştır
Olay: Mirasbırakan noterde yaptığı vasiyetnameyle malvarlığının bir bölümünü bir kişiye bırakmış, bir hafta sonra yaptığı ikinci vasiyetnameyle bu vasiyetten dönmüştür. Mirasçılar, mirasbırakanın kandırıldığını ve vasiyetten döndüğünü ileri sürerek ilk vasiyetnamenin iptalini istemiş, ilk derece mahkemesi dönme nedeniyle davayı kabul etmiştir.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, hile iddiasının ispatlanamadığını, sonraki vasiyetnameyle önceki vasiyetten dönülmesinin vasiyetnamenin iptali sebepleri arasında bulunmadığını, bu nedenle davacıların iptal isteyemeyeceğini ancak vasiyetin yerine getirilmesi davası açılırsa bu durumu ileri sürebileceklerini belirterek ilk derece kararını kaldırmış ve davayı reddetmiştir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, TMK 542-544 ve 557'yi de gözeterek kararı oy birliğiyle onamıştır.
“sonraki vasiyetname ile öncekinden rücu edilmesinin vasiyetnamenin iptali sebepleri arasında gösterilmediği, bu nedenle davacıların vasiyetnamenin iptalini isteyemeyeceği ancak vasiyetnamenin tenfizi davası açılması halinde bu durumu ileri sürebileceği”
Ne anlama geliyor?
Mirasbırakanın vasiyetten döndüğünü ispat etmek için iptal davası açmak yerine, lehtar vasiyetin yerine getirilmesini istediğinde bunu savunma olarak ileri sürün.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ONAMA kararıdır ve kesindir; gerekçe ve alıntı bölge adliye mahkemesine aittir. Aynı yönde: 7. HD 22.01.2024, E. 2022/6376, K. 2024/390; 7. HD 24.02.2025, E. 2024/3041, K. 2025/994. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Vasiyetçi sağken lehtarların, vasiyet edilen taşınmazın devrinin muvazaalı olduğunu ileri sürerek açtığı tapu iptali ve tescil davasında aktif dava ehliyeti yoktur; gerekçe düzeltilerek onanmıştır
Olay: Taşınmaz maliki el yazılı vasiyetnameyle iki bağımsız bölümü davacılara bırakmış, ertesi yıl bu bölümleri bir derneğe satış yoluyla devretmiştir. Davacılar, vasiyetçi henüz hayattayken devrin muvazaalı olduğunu ileri sürerek tapu iptali ve vasiyetçi adına tescil istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi ise vasiyetçinin sağ olduğu ve vasiyetnamenin sağlığında lehtarlara hak vermediği gerekçesiyle davayı reddetmiş, ayrıca vasiyetçinin sonraki tasarrufla vasiyetinden döndüğünü de belirtmiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, davacıların aktif dava ehliyeti bulunmadığının anlaşılması hâlinde işin esası hakkında karar verilmemesi gerektiğini, bölge adliye mahkemesinin vasiyetçinin başka bir tasarrufla vasiyetinden döndüğüne ilişkin gerekçeye yer vermesinin yerinde olmadığını belirtmiştir. Sonucu doğru bulunan kararı bu gerekçeyi değiştirerek ve düzelterek oy birliğiyle onamıştır.
“Davacı tarafın davayı açmakta aktif dava ehliyetinin bulunmadığının anlaşılması hâlinde işin esası hakkında karar verilmemesi gerekirken”
Ne anlama geliyor?
Vasiyetçi yaşarken lehtar, vasiyet edilen malın satışına karşı dava açamaz; vasiyet ancak ölümle hüküm doğurur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir (gerekçe düzeltilerek onama). Kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 542 ile ilgili maddeler
- TMK m. 560 — Tenkis davası: kimler açabilir (kardeş ve yeğen açamaz), paylaştırma kuralı, saklı paylı lehtar, yetkili mahkeme ve alacaklıların hakkı (TMK 560-562)
- TMK m. 557 — Ölüme bağlı tasarrufun iptali: sınırlı iptal sebepleri, dava hakkı, kısmi iptal, bir-on-yirmi yıllık süreler ve def'i (TMK 557-559)
- TMK m. 550 — Vasiyeti yerine getirme görevlisi (tenfiz memuru): atanma, ücret, yetkiler, sulh hâkiminin izni, görevden alma ve sorumluluk (TMK 550-556)
- TMK m. 545 — Miras sözleşmesinin şekli ve sona ermesi: noter ve iki tanık, ölünceye kadar bakma sözleşmesi, yazılı anlaşma, dönme ve önce ölme (TMK 545-549)
- TMK m. 538 — El yazılı vasiyetname: baştan sona el yazısı, tarih ve imza şartı, notere bırakma ve 2002 öncesi vasiyetnamede yer sorunu (TMK 538)
- TMK m. 531 — Noterde resmî vasiyetname: iki tanık, işlemde birlik, okuyamayan mirasbırakan, tanık olamayacaklar ve saklama (TMK 531-537)
- TMK m. 539 — Sözlü vasiyet: olağanüstü durum, iki tanık, mahkemeye vakit geçirmeden başvuru ve bir ayda hükümden düşme (TMK 539-541)
- TMK m. 517 — Belirli mal bırakma (vasiyet): tenfiz davası, vasiyet edilen malın satılması, teslim borcu ve zamanaşımı (TMK 517-519)
- TMK m. 514 — Ölüme bağlı tasarrufların çeşitleri: koşul ve yüklemeler, mirasçı atama ve belirli mal bırakma farkı (TMK 514-516)
- TMK m. 527 — Miras sözleşmesi ve mirastan feragat: şekil şartı, ivazlı-ivazsız feragatin çocuklara etkisi, kısmi feragat ve veraset ilamı (TMK 527-530)
- TMK m. 502 — Vasiyet ve miras sözleşmesi ehliyeti, yanılma, aldatma, korkutma ve açık yanılma (TMK 502-504)
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Vasiyetinizden dönmek için lehtara mektup, e-posta veya noter ihtarnamesi göndermek yetmez; kanundaki şekillerden birine uygun yeni bir vasiyetname yapın.
- 2.Yeni vasiyetnamede önceki vasiyetnameyi (tarihini ve noterlik yevmiye numarasını belirterek) açıkça geri aldığınızı yazın; kısmen dönüyorsanız hangi hükmü değiştirdiğinizi belirtin.
- 3.Yeni vasiyetnamenin şekil şartlarını eksiksiz yerine getirin; şekle aykırı yeni vasiyetname eskisini ortadan kaldırmaz.
- 4.El yazılı vasiyetnamenizi yok ederek dönebilirsiniz; noterdeki resmî vasiyetnamenin aslı noterde kalacağından ondan yeni bir vasiyetnameyle dönün.
- 5.Birden fazla vasiyetnameniz varsa, sonraki vasiyetnamenin öncekini tamamladığını mı yoksa kaldırdığını mı açıkça yazın.
- 6.Vasiyet ettiğiniz malı satmak, bağışlamak veya bakım sözleşmesiyle devretmek o malın vasiyetini ortadan kaldırır; vasiyetin başka bir malla devam etmesini istiyorsanız vasiyetnamenizi güncelleyin.
- 7.Lehtarsanız, vasiyetçi hayattayken vasiyet edilen mal için dava açamayacağınızı bilin; ölümden sonra vasiyetnamenin açılmasını sağlayın ve danışıklı satış varsa muvazaa davasını değerlendirin.
- 8.Mirasçıysanız, vasiyetten dönüldüğünü iptal davasıyla değil, lehtarın açacağı vasiyetin yerine getirilmesi davasında savunma olarak ileri sürün.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.