TMK Madde 502-504: Ölüme Bağlı Tasarruf Ehliyeti ve İrade Sakatlığı — Vasiyet Yaşı, Ayırt Etme Gücü, Adli Tıp Raporu, Yanılma, Aldatma ve Korkutma

Ehliyetsizlik iddiasında tanıklar, doktor raporları ve hasta gözlem kayıtları toplanıp Adli Tıp Kurumundan rapor alınmalıdır; bazı mirasçıların akıl sağlığı yerindeydi demesi diğerlerini bağlamaz; irade sakatlığı iddiası da gerekçeyle karşılanmalıdır

Olay: Davacılar, mirasbırakanın noterde düzenlediği vasiyetnamenin şekle aykırı olduğunu, mirasbırakanın fiil ehliyeti bulunmadığı bir sırada ve irade bozukluğu altında yapıldığını ileri sürerek iptalini, olmazsa tenkisini istemiştir. Yargılama sırasında davacılardan bir kısmı mirasbırakanın akıl sağlığının yerinde olduğunu beyan etmiş; ilk derece mahkemesi bu beyanlara dayanarak ehliyet raporu alınmasına gerek görmemiş ve davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinafı reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, ayırt etme gücü bulunmayan kişinin işlemlerinin hukuki sonuç doğurmayacağını, ehliyetin tespitinde tarafların bütün delillerinin toplanması, tanıklardan somut bilgi alınması, doktor raporları, hasta gözlem kâğıtları ve filmlerin getirtilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ayırt etme gücünün nispi bir kavram olduğunu ve bu nedenle Adli Tıp Kurumundan rapor alınmasının gerektiğini, davacıların ehliyetsizlik iddiasından açıkça vazgeçmediğini vurgulamıştır. Korkutmanın şartlarını da açıklayarak irade sakatlığı iddiası hakkında gerekçe gösterilmeden karar verilmesini ve tenkis hesabında terekenin eksik belirlenmesini doğru bulmamış, hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“Hele ayırt etme gücünün nispi bir kavram olması kişiye eylem ve işleme göre değişmesi bu yönde en yetkili sağlık kurulundan, özellikle Adli Tıp Kurumundan rapor alınmasını da gerekli kılmaktadır.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir. Kararda ölüm ve vasiyetname tarihleri arasında yazım tutarsızlığı bulunduğundan tarihler aktarılmamıştır. Kişi, yer, araç ve işyeri bilgileri aktarılmamıştır.

Fiil ehliyetinin tespitinde en geçerli delil Adli Tıp Kurumu raporudur; tanık beyanları tek başına belirleyici olamaz; hâkim ileri sürülen iptal sebebiyle bağlıdır

Olay: Tarafların annesi 2017'de ölmüştür. Davacı, annesinin 2008'de noterde düzenlediği vasiyetnamenin Alzheimer hastalığı nedeniyle ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapıldığını ileri sürerek iptalini, ıslahla da terditli olarak tenkisini istemiş; hastalığın ilk teşhisinin 2009'da konulduğunu, ancak yıllar önce başladığını savunmuştur. Mahkeme, sosyal güvenlik kurumu ve diğer kurumlardan tıbbi kayıtları getirterek Adli Tıp Kurumundan rapor almış ve davayı reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, davanın ehliyetsizliğe dayandığını, şekil eksikliğine ilişkin somut vakıa ileri sürülmediğini ve ıslahla talebe eklenmediğini, bu nedenle incelemenin ehliyetsizlikle sınırlı olduğunu belirtmiştir. Mahkemenin tıbbi kayıtları toplayarak aldığı Adli Tıp raporunda vasiyetname tarihinde mirasbırakanın fiil ehliyetine sahip olduğunun tespit edildiğini, Adli Tıp Kurumunun bu konuda en geçerli delil ve en yetkili kuruluş olduğunu, tanık beyanlarının tek başına belirleyici olamayacağını açıklayarak kararı oy birliğiyle onamıştır.

“Adli Tıp Kurumu, fiil ehliyetinin tespiti hususunda en geçerli delil ve en yetkili sağlık kuruluşu olup, tanık beyanları bu hususta tek başına belirleyici olamaz.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; onama kararı olmakla birlikte Daire kendi değerlendirmesini ayrıntılı biçimde açıklamıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Adli Tıp Kurumu raporuna göre vasiyetname tarihinde fiil ehliyeti bulunmayan mirasbırakanın vasiyetnamesi, vasiyetnameye ekli doktor raporuna rağmen iptal edilir

Olay: 2018'de ölen mirasbırakanın 2013'te noterde düzenlediği vasiyetnamenin ehliyetsizlik nedeniyle iptali, olmazsa tenkisi istenmiştir. Davalı, vasiyetnamenin ekindeki ve daha önce alınan hastane raporlarında mirasbırakanın fiil ehliyetine sahip olduğunun belirtildiğini, Adli Tıp Kurumunun işlemden yaklaşık iki buçuk yıl sonraki bir rapora dayandığını ve tanıkların da ehliyeti doğruladığını savunmuştur.

Karar: İlk derece mahkemesi, alınan Adli Tıp Kurumu raporuna göre mirasbırakanın vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte fiil ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle vasiyetnamenin iptaline karar vermiş; bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetmiştir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, davalının temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek kararı oy birliğiyle onamıştır.

“aldırılan Adli Tıp Kurumu raporuna göre mirasbırakanın vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte fiil ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulü ile vasiyetnamenin iptaline karar verilmiştir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntı İLK DERECE MAHKEMESİ kararının özetine aittir. Kişi, yer ve hastane bilgileri aktarılmamıştır.

Vasiyetnamenin iptali davasında önce ehliyetsizlik iddiası tıbbi kayıtlar ve Adli Tıp raporuyla incelenir; ehliyet varsa irade sakatlığı, o da yoksa tenkis istemi değerlendirilir

Olay: 1939 doğumlu mirasbırakan 2014'te ölmüştür. Oğullarından biri, annesinin 2006'da düzenlediği ve bir bağımsız bölümü diğer oğluna bırakan vasiyetnamenin ehliyetsizlik ve baskı nedeniyle iptalini, olmazsa tenkisini, ayrıca muvazaalı devir nedeniyle tazminat istemiştir. Mahkeme iddiaların kanıtlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, ayırt etme gücü bulunmayan kişinin işlemlerine sonuç bağlanamayacağını hatırlatarak öncelikle ehliyetsizlik iddiasının incelenmesi, sağlık kurulu raporları, hasta müşahede kayıtları ve reçetelerin istenmesi ve dosyanın Adli Tıp Kurumu Dördüncü İhtisas Kuruluna gönderilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ehliyetsizlik saptanırsa vasiyetnamenin iptal edilmesini, ehliyet varsa irade fesadı iddiasının, o da kabul görmezse tenkis isteminin incelenmesini; aslı sunulmayan protokol fotokopisine itibar edilemeyeceğini açıklayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.

Mirastan feragat dahil miras sözleşmeleri ancak ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişi tarafından yapılabilir; 17 yaşında yapılan feragat sözleşmesi yok hükmündedir

Olay: Davacı, babasından kalan ve paylaşılmamış taşınmazlarda miras payının adına tescilini istemiştir. Davalı kardeşler, davacının 1973'te babasıyla noterde karşılıklı mirastan feragat sözleşmesi yaptığını savunmuştur. Nüfus kaydına göre davacı sözleşme tarihinde 17 yaşındadır; mahkeme davacının 18 yaşından büyük olduğunu kabul ederek davayı reddetmiştir.

Karar: Yargıtay (Kapatılan) 16. Hukuk Dairesi, mirastan feragat sözleşmesinin miras sözleşmesinin bir çeşidi olduğunu ve resmî vasiyetname şeklinde yapılması gerektiğini, miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmanın, kısıtlı bulunmamanın gerektiğini belirtmiştir. Nüfus kaydına göre sözleşme tarihinde 17 yaşında olan davacının yaptığı sözleşmenin yok hükmünde olduğunu, bu nedenle davacının babasından gelen miras payının bulunduğunu açıklayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“söz konusu sözleşme yok hükmündedir. Hal böyle olunca; davacının, dava konusu taşınmazlarda babasından gelen miras payının bulunduğunun kabulü zorunlu olduğundan”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda ehliyet kuralı için TMK 528 gösterilmiştir; kural TMK 503'te yer alır. Sözleşme 743 sayılı Kanun dönemine ilişkindir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Korkutma nedeniyle iptal için tehdidin ciddi, ağır ve derhal gerçekleşecek nitelikte, haksız ve tasarrufla illiyet bağı içinde olması gerekir; bakılmama korkusu iddiası vasiyet anına ilişkin delille ispatlanmalıdır

Olay: 2007'de ölen mirasbırakan, ölümünden kısa süre önce ağır bir rahatsızlık geçirmiş ve noterde okuyamayan ve yazamayanlara özgü resmî vasiyetnameyle malvarlığının yarısından fazlasını ikinci eşine bırakmıştır. İlk eşinden olan çocukları, vasiyetnamenin ehliyetsizlik ve irade sakatlığı nedeniyle iptalini, olmazsa tenkisini istemiştir. Yerel mahkeme, mirasbırakanın bakılmayacağı ve doktora götürülmeyeceği korkusuyla vasiyet yapmaya zorlandığı kanaatiyle vasiyetnameyi manevi korkutma nedeniyle iptal etmiş ve Özel Dairenin bozmasına direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, vasiyetnamenin iptal sebeplerinin TMK 557'de sınırlı olarak sayıldığını, korkutmanın maddi ve manevi olmak üzere iki türlü olduğunu ve her iki türde de ikrahın ciddi olması, ağır ve derhal gerçekleşecek bir tehlike oluşturması, mirasbırakana veya yakınlarına yönelmesi, haksız olması ve işlemle illiyet bağı bulunması gerektiğini belirtmiştir. Mirasbırakanın ehliyetli olduğunun Adli Tıp raporuyla sabit olduğunu, tanık beyanlarının hastalıktan önceki ve vasiyetnameden sonraki döneme ilişkin kaldığını, vasiyetname sırasında korkutma altında bulunulduğunun ispatlanamadığını açıklayarak tenkis isteminin incelenmesi gerektiği gerekçesiyle direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Tüm dosya içeriğine göre miras bırakanın vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte iradeyi bozucu bir sebebin etkisi altında bulunduğu, düzenlemeden sonra da bu etkinin sürdüğü kanıtlanabilmiş değildir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve hastalık ayrıntıları aktarılmamıştır.

Vasiyet anında ve sonrasında iradeyi bozan bir baskı kanıtlanamamışsa korkutma nedeniyle iptal yoluna gidilemez; mirasbırakanın ölümüne kadar vasiyetinden dönmemesi de bu sonucu destekler

Olay: Mirasbırakan 2011'de noterde düzenlediği vasiyetnameyle taşınmazlarını çocukları arasında dağıtmış ve 2013'te ölmüştür. Kurak arazilerin kendilerine bırakıldığını ileri süren çocuklar, vasiyetnamenin ehliyetsizlik ve baskı altında düzenlendiği iddiasıyla iptalini istemiştir. Mahkeme, Adli Tıp raporuyla ehliyeti kabul etmiş; ancak lehine vasiyet yapılan kızın ve eşinin mirasbırakandan sürekli para istediği, mirasbırakanın eşinden ayrılma korkusuyla para vermek zorunda kaldığı gerekçesiyle vasiyetnameyi bu davalı yönünden korkutma nedeniyle iptal etmiş; karar önce onanmıştır.

Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi karar düzeltme incelemesinde korkutmanın türlerini ve şartlarını açıklamış; tanık beyanlarına göre mirasbırakanın eşiyle birlikte yaşadığını, çocuklarının kendisiyle ilgilenmediğini, vasiyetname tarihinde iradesini bozacak bir ikrahın etkisi altında bulunduğunun ve bu etkinin sonradan sürdüğünün kanıtlanamadığını belirtmiştir. Mirasbırakanın vasiyetnamesinden ölümüne kadar dönmediğine de dikkat çekerek önceki onama kararını bu davalı yönünden kaldırmış ve hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“Kaldı ki; mirasbırakanın ölünceye kadar çocuklarından ayrı yaşamış olmasına rağmen, 24/03/2011 tarihli davaya konu vasiyetnamesinden öldüğü 06/02/2013 tarihine kadar dönmediği de görülmektedir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve karar düzeltme incelemesinde verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri ile tutarlar aktarılmamıştır.

Aldatma (hile) iddiası somut delille ispatlanmalıdır; Adli Tıp raporu ehliyeti doğruluyor ve hileye ilişkin delil sunulmuyorsa vasiyetname iptal edilmez

Olay: Hiç evlenmemiş ve çocuğu olmayan mirasbırakan, okuma yazma bilmeyenlere özgü resmî vasiyetnameyle bir taşınmazını yeğenine bırakmıştır. Davacılar, mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığını, vasiyetnameye parmak bastırıldığını, kandırıldığını ve bundan pişman olduğunu söylediğini ileri sürerek vasiyetnamenin iptalini istemiştir. Davalı, taşınmazdaki evi kendi ailesinin yaptığını ve mirasbırakana yıllarca baktıklarını savunmuştur.

Karar: İlk derece mahkemesi ispatlanamayan davayı reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi, Adli Tıp Kurumu raporuna göre mirasbırakanın fiil ehliyetine sahip olduğunu, vasiyetnamenin TMK 532 ve 535'e uygun düzenlendiğini, davacıların tutanak tanıkları dışındaki tanıklarını dinletmekten vazgeçtiğini ve hileye ilişkin delil sunmadığını belirterek istinafı esastan reddetmiş; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararı oy birliğiyle onamıştır.

“her ne kadar davacılar hile iddiasına dayanmışlar ise de davacıların tutanak tanıkları haricindeki diğer tanıklarını dinletmekten vazgeçtikleri, hileye ilişkin herhangi bir delil sunmadıkları, bu hâli ile hile iddiasının da ispatlanamadığı”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntılanan gerekçe BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİNE aittir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Vasiyetnamede taşınmazın ada numarası yanlış yazılmışsa mahkeme tedavüllü tapu kayıtları ve taraf delilleriyle gerçek iradeyi araştırmalı; açık yanılma kesin belirlenirse tasarruf düzeltilerek yerine getirilir

Olay: Mirasbırakan 2012 tarihli vasiyetnameyle davacılara taşınmaz ve taşınır mallar bırakmıştır. Davacılar vasiyetnamenin tenfizini istemiş; iki taşınmazın ada numaralarının vasiyetnamede yanlış yazıldığını, malik ve diğer bilgilerin gerçek taşınmazlarla örtüştüğünü ileri sürmüştür. Mahkeme bu taşınmazlar yönünden mirasbırakanın iradesinin net olmadığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.

Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, ölüme bağlı tasarrufların mümkün olduğunca ayakta tutulması gerektiğini ifade eden vasiyetnamenin muteber tutulması ilkesinin TMK 504/2, 515/2 ve 519/2 gibi hükümlerde yansıdığını belirtmiştir. Kişinin veya şeyin belirtilmesinde açık yanılma hâlinde gerçek arzu kesin olarak tespit edilebilirse tasarrufun düzeltileceğini hatırlatarak taşınmazların ilk oluşumundan itibaren resmî akit tablolarını da içeren tedavüllü tapu kayıtlarının getirtilmesi ve gerçek iradenin açıklığa kavuşturulması gerektiği gerekçesiyle hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“Kural olarak, murisin ölüme bağlı tasarruflarını iptal etmekten veya hükümsüz saymaktan çok, bunları muhafaza etmek, vasiyetçinin iradesine ve isteğine daha uygun düşer.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve parsel bilgileri aktarılmamıştır.

Vasiyetnamede taşınmazların bulunduğu köyün adı yanlış yazılmışsa açık yanılma olup olmadığı ve gerçek arzu tenfiz davasında incelenir; vasiyetnamenin uygulanamayacağı gerekçesiyle istem reddedilemez

Olay: Vasiyetnamenin şekle ve kanuna aykırılık nedeniyle iptali, olmazsa tenkisi istenmiştir. Vasiyetnamede bir köyde gösterilen parsellerin keşifte komşu köyde bulunduğu ve mirasbırakandan intikal ettiği belirlenmiş; mahkeme vasiyetnamenin uygulama yeteneği olmadığı gerekçesiyle istemi reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 743 sayılı Kanunun 451. maddesi uyarınca kişinin veya şeyin belirtilmesinde açık yanılma hâlinde mirasbırakanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebilirse tasarrufun bu arzuya göre düzeltileceğini hatırlatmıştır. Köy adında açık yanılma bulunup bulunmadığının ve mirasbırakanın gerçek arzusunun tenfiz davasında tartışılacağını, mahkemenin iptal ve tenkis istemi hakkında esastan karar vermesi gerekirken vasiyetnamenin uygulanamayacağı gerekçesiyle istemi reddetmesinin usul ve kanuna aykırı olduğunu açıklayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“Köy isminde açık yanılma olup olmadığı, mirasbırakanın gerçek arzusu, vasiyetnamenin yorumu tenfiz davasında incelenip tartışılacak konulardır.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. 743 sayılı Kanunun 451. maddesi uygulanmıştır; aynı kural bugün TMK 504/2'dedir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.